Onderzoek daling leenrechtenvergoedingen

Van de daling van leenrechtplichtige uitleningen van jeugdboeken in de periode 2008-2015 is ongeveer 9,9 miljoen toe te schrijven aan het ontstaan van bibliotheken op school. Onder meer de Bibliotheek op school (dBos, onderdeel van het actieprogramma Tel mee met Taal).

Dit staat in een onderzoek dat op verzoek van het ministerie van OCW is uitgevoerd.

Daling uitleningen

Voor jeugdboeken geldt dat er in 2006 circa 51 miljoen boeken werden uitgeleend. Dit aantal is gedaald tot 35 miljoen in 2015. De daling onder volwassenenboeken is nog hoger: van 61 miljoen naar 34 miljoen.

Er zijn verschillen tussen de uitleendata van het CBS en de Stichting Leenrecht. Het rapport beschrijft een aantal factoren dat de verschillen deels verklaart.

Daling inkomsten

De daling van het aantal uitleningen heeft gevolgen voor de inkomsten van rechthebbenden uit leenrechtenvergoedingen.

Op grond van een uitzonderingsbepaling in de Auteurswet mogen lokale bibliotheken zonder voorafgaande toestemming van de rechthebbenden (o.a. auteurs en uitgevers) werken uitlenen, mits hiervoor een leenrechtvergoeding wordt betaald.

Dat geldt echter niet voor werken die door schoolbibliotheken worden uitgeleend. Hiervoor hoeven geen leengelden te worden afgedragen.  

Reacties veld

De stichting Leenrecht is van mening dat een hervorming van het leenstelsel nodig is waarbij dBos wordt betrokken. Zij heeft de indruk dat de onderwijsexceptie als vluchtheuvel functioneert voor gemeentelijke bezuinigingen op bibliotheekwerk.

De Vereniging Openbare Bibliotheken schrijft in een brief onder meer bereid te zijn om met alle partijen in gesprek te gaan mocht er reden zijn om het huidige systeem te herzien.

De minister van OCW heeft aangegeven standaardisatie van de registratie te zullen bevorderen om de telverschillen op te lossen. De minister komt in het najaar met een nadere reactie in het kader van de midterm-review van de Wet Stelsel Openbare Bibliotheekvoorzieningen.

VNG-reactie

In veel gemeenten is de samenwerking tussen bibliotheek en de scholen versterkt en is de succesvolle dBos-methodiek ingevoerd. Gemeenten hebben daarbij het belang van lezen voor kinderen voorop gesteld en zich niet laten leiden door mogelijke kostenbesparingen op leenvergoedingen.

Voor boeken zijn auteurs nodig. Gemeenten zijn echter niet verantwoordelijk voor de inkomenspositie van (jeugd)auteurs.

Meer informatie