Atriumlezing Miranda de Vries: ‘Nieuwe politiek, nieuwe akkoorden’

Verslag 22 februari 2018

Na de gemeenteraadsverkiezingen beginnen tal van burgemeesters, raadsleden, griffiers en externe informateurs aan de belangrijke taak om afspraken te maken voor een nieuwe raadsperiode. Kan een akkoord op een nieuwe manier tot stand komen? En hoe gaat u daarbij te werk?

De Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB), constateerde vorig jaar al dat er veel ontwikkelingen zijn die het noodzakelijk maken dat inwoners worden betrokken bij politieke besluitvorming. Daarom bracht de ROB het rapport ‘Het regeerakkoord als startdocument’ uit, waarin het nieuwe kabinet het advies kreeg een compact regeerakkoord te maken dat vooral de richting vastlegt. “De weg er naar toe is flexibel en daarop kan worden bijgestuurd,” aldus Miranda de Vries, burgemeester in Etten-Leur en lid van de Raad voor het Openbaar Bestuur. De voordelen van een dergelijk akkoord zijn:

  • het verhoogt de kwaliteit van het politieke debat
  • het geeft ruimte voor beïnvloeding aan regerings- en oppositiefracties
  • het maakt gebruik van maatschappelijke kennis, expertise en betrokkenheid
  • het vergroot de flexibiliteit

Voor het programma Democratic Challenge was het rapport aanleiding om de ROB te vragen voorbeelden te inventariseren van gemeenten die in 2014 op een niet-klassieke wijze akkoorden hadden gesloten. Vervolgens zijn 10 gemeenten op pragmatische wijze geselecteerd. De ROB inventariseerde hun werkwijze en de soorten akkoorden die zij sloten. Miranda de Vries, burgemeester van Etten-Leur en lid van de ROB, presenteerde vandaag het resultaat.

Drie soorten akkoorden

De Vries onderscheidt drie soorten akkoorden:

  1. Een akkoord waaraan alle fracties hebben meegewerkt en door alle fracties is vastgesteld.
  2. Een akkoord  dat meestal het product is van de raadsfracties die in de meerderheid zijn, maar wel op verschillende manieren tot stand kan komen.
  3. Een akkoord dat tot stand komt met de inbreng van de samenleving. Aan dit akkoord kan de voltallige raad of alleen de coalitie meedoen.

Het onderscheid tussen deze drie is niet rechtlijnig. Gemeenten gaan ook bij deze nieuwe aanpak verschillend om met de inhoud, het proces en het betrekken van inwoners.

Vanuit de tien gemeenten waren er verschillende redenen om op een nieuwe manier een akkoord te sluiten. Zoals de wens om een eind te maken aan negatieve gevoelens en wantrouwen van de bevolking tegenover de overheid. Of juist een positieve insteek en de wil om de samenwerking met de bevolking te versterken.

Voorwaarden

De Vries noemt een aantal voorwaarden om de nieuwe aanpak te laten slagen:

  1. Betrek wethouders en lijsttrekkers bij onderhandelingen
  2. Zorg voor een flexibel ingestelde driehoek tussen burgemeester, griffier en secretaris
  3. Investeer tijdig in de ambtelijke organisatie, die moet klaar zijn om op een andere manier te werken
  4. Investeer in het actief betrekken van de samenleving. Dit komt het draagvlak voor genomen besluiten ten goede en zorgt er voor dat mensen zich verantwoordelijker voelen
  5. Communiceer met de samenleving bij de totstandkoming en uitvoer van beleid.

Tips

De Vries gaf het publiek 5 tips mee:

  1. Begin zo vroeg mogelijk voor de raadsverkiezingen met de voorbereidingen van het bestuursakkoord.
  2. Benader niet alleen de ‘usual suspects’, maar ook de moeilijk bereikbare groepen en niet-georganiseerde bewoners.
  3. Creëer een ontspannen, open en constructieve sfeer tijdens de onderhandelingen.
  4. Wees duidelijk over de competenties en rollen van de informateur en andere betrokkenen, zoals de burgemeester, de griffier en bestuursondersteuners.
  5. Neem het raadsprogramma op in de meerjarenbegroting en in de Planning & Control cyclus. Er wordt hierdoor een duidelijke verbinding gemaakt tussen de in het programma geformuleerde maatschappelijke effecten en het beschikbare geld.

   

Na de presentatie overhandigde De Vries de bundel aan Jantine Kriens. Een panel, bestaande uit vertegenwoordigers van de gemeenten Cranendonck en Almelo, discussieerde daarna verder.

Paneldiscussie

Karel Boonen (fractievoorzitter Cranendonck Actief) wilde vooral bestuurlijke vernieuwing. Zijn partij werd bij de laatste verkiezingen de grootste, maar ze wilden de inwoners een rol geven in het bestuursprogramma. Ook bij de uitvoering is de bevolking betrokken. “Het doel is om in de volgende periode te werken met een nog opener bestuursakkoord dat agenderend is, waarin we thema’s vastleggen en met elkaar tot een proces en resultaat willen komen, “ aldus Boonen.

Frans Kuppens (CDA wethouder economie en financiën in Cranendonck), gaf aan dat het niet meer werkt om alleen een informatieavond te organiseren en zendergericht te werkt te gaan. “Je moet in discussie, mensen mee laten denken en mee laten beslissen. Mensen hebben daarmee invloed. En kan iets niet, dan wordt dat teruggekoppeld.” Het voordeel is dat als besluiten in de raad komen, ze veel vaker gemeenschappelijk door de raad worden aangenomen. Discussies verlopen ‘minder vanuit politiek gekissebis maar meer vanuit de inhoud’.

Corrie Steenbergen (raadsgriffier Almelo), schetste de weg die Almelo heeft afgelegd. Almelo kende een raadsperiode met veel verschillende fracties. Al in 2013 is gezegd dat ze het in de periode 2014-2018 anders wilden gaan doen.

Bert Hümmels (raadslid Leefbaar Almelo) vulde dat aan. Door op een andere manier te gaan werken verbeter je niet alleen de kracht en positie van de raad, maar ook de betrokkenheid van de samenleving. “Met een raadsprogramma krijg je een veel betere verbinding met de inwoners. Dat doen we door bijeenkomsten zoveel mogelijk openbaar te maken, door transparant en open te zijn, en door mensen in de stad op te zoeken.” De griffie speelt daarbij een belangrijke rol.

Op de vragen van Job Cohen (moderator) om hoeveel mensen het gaat, werd verschillend gereageerd. Of het er nu tientallen of honderden zijn dat deed er volgens de panelleden niet zoveel toe. Karel Boonen: “Het aantal is niet zo belangrijk, het gaat er om dat je laat zien dat het een start is van een andere manier van besturen en dat je de bevolking serieus neemt.”

De bundel 'Nieuwe politiek, nieuwe akkoorden’ is geschreven door de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB), op verzoek van het VNG-programma Democratic Challenge en in samenleving met Code Oranje. In de bundel zijn alternatieve vormen voor het sluiten van akkoorden geïnventariseerd en samengebracht. Het doel van de bundel is mensen die na de aankomende gemeenteraadsverkiezingen aan de slag willen, te informeren en te inspireren om het dit jaar anders aan te pakken. Welke lessen hebben deze gemeenten geleerd, wat zijn de valkuilen en de succesfactoren en hoe zou u in uw eigen gemeente te werk zou kunnen gaan bij het maken van uw akkoorden?

De 10 gemeenten die hun ervaringen hebben gedeeld, zijn:

  • Alblasserdam
  • Almelo
  • Cranendonck
  • Deventer
  • Etten-Leur
  • Kaag en Braassem
  • Leiden
  • Oude IJsselstreek
  • Utrechtse Heuvelrug
  • Zwijndrecht