Gemeentelijk belastinggebied

Waarom een gemeentelijk belastinggebied?

Het gemeentelijk belastinggebied is één van de pijlers van onze democratische rechtstaat:

  • Het heffen van belasting vergroot de betrokkenheid van burgers met de gemeente als decentrale overheid
  • Een eigen belastinggebied geeft de gemeenteraad de mogelijkheid verantwoording af te leggen over financiële keuzes en een buffer op te bouwen
  • Een gemeentelijk belastinggebied maakt het  mogelijk om de verdeling tussen inkomsten en uitgaven af te stemmen op  plaatselijke voorkeuren.

Het Europees Handvest voor de lokale autonomie geeft decentrale overheden expliciet de mogelijkheid om eigen inkomsten te genereren. De Nederlandse Grondwet verankert dat gemeenten deze inkomsten mogen genereren door belastingen te heffen.

Waaruit bestaan de gemeentelijke belastingen?

De gemeentelijke belastingen bestaan uit algemene belastingen, bestemmingsheffingen  en retributies (rechten en leges).

De algemene belastingen komen ten goede aan algemene middelen van de gemeente. De gemeenteraad kan bepalen waarvoor deze opbrengsten worden ingezet. Onder de algemene belastingen vallen bijvoorbeeld de OZB en de hondenbelasting.

De retributies vallen uiteen in bestemmingsheffingen en leges. Voor heffingen geldt dat de gemeente niet meer mag heffen dan de begrote kosten die gedekt worden met de heffing. Voorbeelden hiervan zijn de rioolheffing en de afvalstoffenheffing, die worden gebruikt voor doeleinden met een duidelijk algemeen belang.

De belangrijkste retributies zijn de leges, vergoedingen voor een bij de gemeente aangevraagde dienst. Deze dienst levert met name individueel voordeel op. Zo betalen inwoners van de gemeente een bijdrage voor het aanvragen van een paspoort of vergunning. Ook voor de leges geldt dat deze niet meer dan kostendekkend mogen zijn.

Wat zijn de voorwaarden voor het heffen van belastingen?

Er zijn drie belangrijke voorwaarden verbonden aan het heffen van belastingen door gemeenten:

  • Gemeenten heffen alleen belastingen die in de Gemeentewet of in andere wetten specifiek zijn benoemd
  • Gemeentelijke belastingen mogen niet naar winst, vermogen of inkomen worden geheven
  • Voorafgaand aan het heffen van de belasting, dient een verordening vastgesteld te worden.

Daarnaast staat het gemeenten vrij belastingen wel of niet te heffen. Zo heffen niet alle gemeenten een hondenbelasting of een toeristenbelasting. Alleen de OZB, de afvalstoffenheffing en rioolheffing worden door vrijwel iedere gemeente geheven.

Hoeveel belasting heffen gemeenten?

De begrote opbrengst uit algemene belastingen en retributies bedraagt 10.161 miljard euro per jaar (2019, COELO). De gemeentelijke belastingen vormen daarmee een cruciaal onderdeel van de middelen die een gemeente tot zijn beschikking heeft.

In verhouding tot de totale opbrengsten uit belastingen, is de lastendruk van de gemeentelijke belastingen relatief klein. De grootste bron van financiering voor gemeenten, is het gemeentefonds. Dit fonds wordt gevoed vanuit de inkomsten van het Rijk.

Wie bepaalt de hoogte van de belastingen?

De gemeenteraad bepaalt ieder jaar de hoogte van de belastingen. Tijdens de behandeling van de begroting worden de geraamde inkomsten vastgesteld. Daarnaast wordt door de gemeenteraad voor iedere afzonderlijke belasting een verordening vastgesteld. In de verordening staan de voorwaarden, tarieven en uitgangspunten voor de betreffende belasting.

Wat valt er te kiezen voor de gemeenteraad?

De gemeenteraad heeft een aantal vrijheden waar het de invulling van het gemeentelijk belastinggebied betreft. Zo kan besloten worden over:

  • de hoogte van de tarieven en totale opbrengst van belastingen
  • de belastingen die de gemeente heft
  • de verdeling van belastingdruk over bijvoorbeeld burgers en bedrijven

Zo kan een gemeente die de verkeersdrukte in de binnenstad wil beperken, er toe besluiten een parkeerbelasting in te voeren. Als compensatie kan dan bijvoorbeeld de OZB iets verlaagd worden.

Meer weten?