Workshop 6: Welzijn en gezondheid Eritreeërs

Sleutelfiguren bevorderen welzijn en gezondheid van Eritreeërs

Inge Goorts, projectleider bij Pharos binnen het Kennisdelingsprogramma Gezondheid Statushouders, vertelt over de kwetsbaarheid van Eritrese vluchtelingen. Dlama Legiag vluchtte zelf uit Eritrea en kent de problemen van dichtbij. ‘Als sleutelpersoon kan ik taboe onderwerpen zoals posttraumatische stress bespreekbaar maken.’  

‘Van ver gekomen’ heet het onderzoeksrapport over de gezondheid van Eritrese vluchtelingen. Niet alleen letterlijk komen de Eritreeërs van ver. Na een lange, risicovolle vlucht door woestijngebieden steken ze de Middellandse Zee over. Ook figuurlijk komen Eritreeërs van ver. ‘Natuurlijk zijn er hoogopgeleide Eritreeërs uit steden’, vertelt Inge. ‘Maar de onderlinge verschillen zijn groot. Er zijn ook ongeletterden afkomstig uit rurale gebieden.’ In 2012 was 33 procent ongeletterd. ‘Vaak hebben ongeletterde mensen ook lage gezondheidsvaardigheden.’

Fysieke gezondheidsproblemen, zoals scabies, malaria, chronische hepatitis C en TBC, komen voor. Daarnaast kampen veel Eritreeërs met de gevolgen van seksueel en fysiek geweld, meegemaakt tijdens de vlucht. Een deelnemer in de zaal beaamt dat. Zelf vluchtte ze negen jaar geleden uit Eritrea. ‘Het is moeilijk bespreekbaar te maken. Als ik vraag wat iemand heeft meegemaakt tijdens de vlucht, zegt hij: “Ach ja, dat wat alle anderen ook hebben meegemaakt.” Daarmee wuiven ze de problemen weg.’

Dokter voor traumaverwerking

Psychosociale klachten, zoals stress, piekeren en slapeloosheid, komen dan ook vaak voor. Inge: ‘Vaak raken mensen hier in een sociaal isolement en hebben ze schulden doordat ze in het krijt staan bij mensensmokkelaars. Tegelijkertijd verwacht hun achtergebleven familie dat ze geld sturen.’ Sleutelfiguur Dlama vluchtte zelf ook uit Eritrea. ‘Praten over psychische gezondheid is taboe.’ Zelf kaart ze dit onderwerp aan met een weegschaal, waarmee ze de draagkracht en draaglast verbeeldt. ‘Ik leg uit dat één dokter niet alles weet. En dat je in Nederland dokters hebt voor oren, dokters voor het hart én een dokter die zich bezighoudt met traumaverwerking. Als ik zo’n dokter een psycholoog noem, accepteren ze mijn suggestie niet om daar eens mee te praten.’

Ongeplande zwangerschappen

Ook hebben Eritreeërs weinig kennis over voorbehoedsmiddelen. Ongeplande zwangerschappen komen vaak voor. Inge: ‘De vraag is of het echt zo ongepland is. Sommige tienermeisjes zien uit naar de status de ze krijgen als moeder of verheugen zich op de kinderbijslag. Ze hebben geen idee hoe je in Nederland rondkomt.’ Nog een verschil met het thuisland: hier sta je er als alleenstaande moeder alleen voor, in Eritrea helpt de hele gemeenschap mee met opvoeden.

‘Aan de ene kant dus een kwetsbare doelgroep’, concludeert Inge. ‘Maar door de jonge leeftijd – in 2015 was 16 procent alleenstaand en minderjarig - zijn Eritreeërs ook veerkrachtig.’ Wel een punt van aandacht: de begeleiding van alleenstaande minderjarige vreemdelingen stopt op hun achttiende. ‘Maar niet in Uden’, zegt een deelnemer in de zaal. ‘Via de Wmo regelt de gemeente Uden begeleiding via coaches.’

Positief effect op integratie en gezondheid
Pharos richt samen met GGD GHOR Nederland een pool op met 50 à 75 sleutelpersonen, waaronder ook Eritreeërs. Na een training kunnen zij optreden als partner en adviseur richting gemeenten. Ook kunnen zij Eritreeërs voorlichten over taboe onderwerpen. Dlama: ‘Werken met sleutelpersonen is belangrijk. Wij horen wat goed gaat en wat Eritreeërs nodig hebben. Dat wij zelf een belangrijke bijdrage leveren, heeft weer een positief effect op onze eigen integratie en gezondheid.’