Plenaire opening van de dag

Wat bepaalt het succes van integratie?

Het podium is tijdens de plenaire sessie van deze ‘Samen doen’- dag in Eindhoven vooral voor mensen die zelf naar Nederland vluchtten. Hun verhalen samengevat: onderschat niet hoe onzeker en teleurgesteld vluchtelingen kunnen zijn. Geef ze tijd en hoop. 

Van crisis naar opbouw, van zoeken naar onderdak naar werken aan integratie. Het accent ligt anders dan een jaar geleden, en er zijn grote stappen gezet, wil dagvoorzitter Maarten Smidts maar zeggen. ‘Maar het is niet klaar. We willen dat vluchtelingen inwoners worden. Niet voor niks de titel van deze dag.’

Wethouder: Valkenswaard enthousiast over de komst van vluchtelingen

Wethouder Egbert Buiter van Valkenswaard heeft een persoonlijk verhaal vol betrokken, zorgvuldig gekozen woorden. Hij laat onder meer een filmpje van PowNed zien (uit begin 2016). Een vrolijk contrast met fragmenten van demonstrerende, protesterende en bange Nederlanders. De Valkenswaarders zijn enthousiast over de komst van vluchtelingen: ‘Ze mogen van mij allemaal komen! Meer klanten voor onze winkels! Keigezellig, toch?’

De weken erop alsnog tientallen vrijwilligers

Wat deed Valkenswaard goed? Buiter noemt de houding van de burgemeester:  ‘Hij nam alle tijd om vragen te beantwoorden. Een avond bedoeld om vrijwilligers te werven, bouwde hij ter plekke om. Mensen die kwamen om te protesteren tegen opvang, kregen een podium en uitleg. De weken erna meldden zich alsnog vele tientallen vrijwilligers en werden voetbalwedstrijden, onderwijs en muziekavonden georganiseerd.’

De opgave is nu zelfs om als gemeente weer taken van de vrijwilligers terug te nemen. ‘Zoals de organisatie van taalverwerving. We hebben veel vrijwillige taalcoaches, maar dat vergt wel professionele coördinatie. De huisvesting is op orde, nu moeten de statushouders echt gaan integreren, werk zoeken en deel gaan uitmaken van de gemeenschap.’

Binyam Andebrhan: het begint met vertrouwen in je toekomst

Dat dat kan, bewijst de volgende spreker Binyam Andebrhan. Hij kwam als twaalfjarige met zijn broer van Eritrea naar Nederland. Hij studeerde rechten en bestuurskunde in Leiden, deed welzijnswerk en is nu trainer/adviseur op het gebied van participatie van vluchtelingen. Hoe verliep zijn integratie? ‘Toen ik in Nederland kwam voelde ik me heel klein, niks klopte, alles was anders. Dankzij een aantal mentors, van school en uit de kerk, klom ik op. “Jij gaat het redden”, zeiden zij. Dat hielp.’

Andebrhans advies aan gemeenten: er is dan misschien geen doelgroepenbeleid meer, maar deze groep heeft absoluut een specifieke aanpak nodig. Zorg daarvoor. Experimenteer, ga aan de slag. Besef dat veel vluchtelingen teleurgesteld zijn, geef ze nieuw perspectief door met ze mee te denken over hun toekomst. Zelf geeft hij vanuit de organisatie Nieuwlander trainingen Toekomstvisie aan nieuwkomers, bijvoorbeeld in Haarlem[SJ1] .  “Hierin maken we een realistisch stappenplan. Deelnemers kiezen zelf een werkomgeving die ze willen bezoeken. De opvolging wordt geborgd door daarna vrijwillige coaches in te zetten en professionele dienstverleners te betrekken”.

‘Het moderne leven staat ver af van de meeste Eritreeërs’

Opvallende observatie van Andebrhan is dat de integratie in dorpen vaak beter verloopt dan in steden. Ze zijn daar niet de zoveelste migrant; er wordt minder snel gedacht ‘die redt zich wel’. Onder zijn eigen groep, de Eritreërs, zijn bovendien veel boeren. ‘Die weten niet eens wat een stofzuiger is, het moderne leven staat ver van ze af.’ Willen zij in Nederland ook boer blijven, vraagt een deelnemer uit de zaal? ‘Een deel zeker. Als je ze uitlegt dat ze hier geen eigen lapje grond zullen krijgen, maar wel kunnen werken bij een bedrijf of in de groenvoorziening, kan dat een goede optie zijn.’

Nada Nuri: misverstanden wegnemen kost tijd

Onderschat niet hoe normen en waarden kunnen verschillen, hoe verwachtingen kunnen botsen met de realiteit. Dat zegt ook de volgende spreker, Nada Nuri, pas begonnen als ‘sleutelpersoon gezondheid’ voor statushouders. Zij is Irakees en is nu 19 jaar in Nederland. Ze studeerde Midden-Oostenstudies in Leiden en werkte onder andere als tolk.

‘Toen ik – pas in Nederland – op een bijeenkomst was, en een jongen zat met zijn voetzool naar mij toe, was ik geschokt. Ik wist niet dat dat dit hier geen bijbetekenis heeft. Zulke misverstanden zijn er altijd. Geef vluchtelingen tijd om te ontdekken waarom mensen doen zoals ze doen.’ Verkeerde verwachtingen zijn er ook op het gebied van gezondheidszorg, merkte Nuri tijdens haar training tot sleutelpersoon. ‘In veel landen krijg je van de huisarts de medicijnen waar je om vraagt. Hier niet, en dat is wennen.’

‘Uiteindelijk mag je eisen stellen’

In hoeverre mogen mensen vasthouden aan eigen gewoonte, vraagt een deelnemer uit de zaal zich af? En wat als hun geloof het aanvaarden van een baan in de weg staat, bijvoorbeeld omdat werk- en gebedstijden botsen? Nuri vindt dat je als gemeente vooral moet uitleggen waarom we het hier anders doen. ‘En uiteindelijk mag je als gemeente natuurlijk eisen stellen.’

Stellingen ter afsluiting:
 

  • 65% vindt dat regionale samenwerking hét instrument is als het gaat om opvang en huisvesting.

Volgens de zaal is die samenwerking vooral nodig als het gaat om werk. En over die huisvesting: denk ook eens aan andere oplossingen dan corporaties. Dan concentreer je namelijk statushouders in bepaalde, toch al kwetsbare wijken.

  • 81% neemt gezondheid mee in zijn dagelijks werk.

Een van de deelnemers pleit er wel voor om gezondheid breed op te vatten: denk ook aan zelfmanagement, leefstijl en preventie. En neem mentale gezondheid even serieus als fysieke.

  • 7% vindt dat werkgevers verplicht 10% arbeidsplaatsen aan vergunninghouders moeten aanbieden.

Spreker Binyam vindt van niet, hij is zelfs bang voor een averechts effect, namelijk minder draagvlak onder de oorspronkelijke bevolking. Een deelnemer zegt: het zou wel kunnen gelden voor vrijwilligerswerk.

Maarten Smidts sluit de discussie af en wenst iedereen inspiratie bij de deelsessies.

Intermezzo

In de middag is er een plenair intermezzo met George Arakel. Hij is de bedenker van Voorbeeld Allochtoon en laat in zijn verhaal zien hoe belangrijk het is om nieuwkomers kansen te bieden en geeft voorbeelden van hoe dat beter kan. Hij geeft het publiek ook een aantal praktische tips mee.