VNG-trainees onderzochten communicatie rond AZC in Apeldoorn

Ruben den Uijl en Felix Kievit volgen het VNG-traineeship, een programma waarbij jonge talenten twee jaar voor diverse overheidsorganisaties werken. Een van hun opdrachten ging over de vluchtelingencrisis: kijk hoe een gemeente lokaal omgaat met thema’s als integratie, huisvesting of communicatie.

Ze hebben bij deze opdracht gekozen voor het thema communicatie en hebben onderzoek gedaan in de gemeente Apeldoorn.

Vier vragen van het OTAV aan Ruben en Felix over hun onderzoek:

Waarom kozen jullie voor communicatie en de gemeente Apeldoorn?

Ruben: ‘Communicatie is een breed onderwerp; ook op andere beleidsgebieden krijgen we er veel mee te maken. Er was in die maanden veel aandacht voor Geldermalsen en Steenbergen omdat de communicatie daar slecht verliep. Wij waren benieuwd: hoe moet het dan wel?’

Felix: ‘Apeldoorn werd vaak aangehaald als goed voorbeeld, vandaar onze keuze. We wilden weten: correspondeert het beeld uit de media met hoe de gemeente het zelf heeft ervaren? Daarvoor hebben we lokale kranten doorgespit en de communicatieadviseur geïnterviewd. Onze bevindingen hebben we intern gepresenteerd en met het OTAV gedeeld.’

Wat viel op in de Apeldoornse aanpak?

Ruben: ‘Ze dachten niet: we gaan eerst het probleem oplossen, communicatie komt later wel. Communicatie was vanaf het begin onderdeel van de aanpak, daardoor bood het echt een meerwaarde. De communicatieadviseur die knopen durfde door te hakken was bepalend voor het succes. Zijn lijnen met bijvoorbeeld de burgemeester waren heel kort, dat verraste mij. Ze liepen gewoon bij elkaar binnen.’

Felix: ‘De gemeente had ook al ervaring met gevoelige situaties, bijvoorbeeld de verhuizing van Volkert van der G. naar Apeldoorn. Ze communiceerden toen, net als bij de komst van het AZC, dát het besluit al was genomen. Ze gingen dus niet meer in discussie óf het zou gebeuren. Wel gingen ze met bewoners in gesprek over waar het AZC moest komen. Daarnaast zorgden ze ervoor dat de inwoners altijd als eerste op de hoogte waren, zodat zij nieuwe ontwikkelingen niet in de media hoefden te lezen.’

Wat kunnen andere gemeenten van deze aanpak leren?

Ruben: ‘De gemeente ging niet individueel in gesprek met bewoners over de plek waar het AZC moest komen, maar nodigde vertegenwoordigers van wijken, buurten en woningcorporaties uit. Daarna organiseerde de gemeente informatieavonden en stuurde ze brieven. Ook werd een klein groepje mensen met veel bezwaren uitgenodigd op het gemeentehuis, om in kleine kring rechtstreeks met de burgemeester in gesprek te gaan.’

Felix: ‘Ze organiseerden geen massale informatieavonden waarbij de gemeente tegenover de inwoners kwam te staan. In plaats daarvan gebruikten ze statafels, waar kleine groepjes vragen konden stellen aan de burgemeester of een wethouder om zo samen het onderwerp te verkennen en erkennen. Ze hebben eigenlijk ‘het boekje’ goed gevolgd. Toch blijft het maatwerk, je kunt niet klakkeloos een stappenplan volgen. Kijk steeds kritisch naar de eigen situatie en pas je handelen daarop aan. Zodat je de tool of tip eruit kunt halen die perfect bij jouw gemeente past.’

Wat hebben jullie persoonlijk geleerd van dit onderzoek?

Felix: ‘Ik vond het heel nuttig om te zien dat communicatie geen bijproduct mag zijn. Dat geldt eigenlijk binnen de hele beleidssector. En probeer niet alleen te zenden maar in gesprek te gaan. Het was heel leerzaam om te zien hoe een professional dat aanpakt.’

Ruben: ‘Dit onderzoek is onderdeel van een bredere aanpak: tijdens het traineeship gaan we meerdere keren op praktijkbezoek bij verschillende gemeenten. Laatst waren we nog in Vlaardingen. Ik leer veel van zulke bezoeken, bijvoorbeeld dat “de gemeente” niet bestaat. Er zijn veel lokale verschillen en het is onze taak daar rekening mee te houden.’

Het VNG-traineeship

Het VNG-traineeship combineert leren in de praktijk met trainingen gericht op specifieke onderwerpen of vaardigheden. De trainees werken gedurende twee jaar bij overheidsinstanties zoals de VNG, KING, gemeenten en provincies. Felix werkt momenteel bij de gemeente Amsterdam aan beleid voor jeugd. Ruben houdt zich bij BZK bezig met de regionale samenwerking in de proeftuinen Maak Verschil. Op vrijdagen zien ze elkaar voor trainingen. ‘We leren dat het nuttig is om samen ons licht te laten schijnen op inhoudelijke vraagstukken en vanuit verschillende invalshoeken aan oplossingen te werken.’