Gemeenten kregen er sinds het begin van de coronacrisis veel werk bij. Zo moest noodopvang geregeld worden voor kinderen van ouders met cruciale beroepen en moest er voor gezorgd worden dat de coronarichtlijnen werden nageleefd. Ook kwamen er regelingen om ondernemers te ondersteunen, waarvan de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) op het bordje van de gemeenten kwam. In Ooststellingwerf hadden ze dat goed voor elkaar. Wethouder Marcel Bos en teamleider sociaal domein Yvonne Wanink vertellen hoe ze dat aangepakt hebben.

YvonneWaning_MarcelBos_Ooststellingwerf

Konden jullie je voorbereiden op de coronamaatregelen die zich aandienden?

‘Als ik terugkijk naar de beginperiode, werd toen al heel snel duidelijk dat er ondersteuningsmaatregelen zouden komen’, vertelt Marcel. ‘Wij wilden erop voorbereid zijn om zo snel mogelijk te beginnen met de uitvoering. We hebben hier een groot landelijk gebied met relatief veel zelfstandigen, dus ook al zijn we een kleine gemeente, we wisten dat de aanvragen voor ondersteuning zouden komen. Als bestuurder wilde ik dat we er zo snel mogelijk klaar voor zouden zijn en daarom had ik direct veel contact met Yvonne. Zij heeft bij mij direct aangeven dat we aan de voorkant het proces goed moesten uitlijnen. We zouden dan misschien de regeling een dag of twee dagen later moeten openstellen, maar het zou dan wel goed aansluiten op onze reguliere werkzaamheden. Het alternatief was om met de publieke opinie mee te gaan, maar dan zouden we achteraf misschien dingen moeten herstellen.’ ‘We hebben in die periode het aantal vragen dat we over de Tozo kregen als maatstaf genomen om te kijken hoeveel tijd we hadden om ons goed voor te bereiden’, vult Yvonne  aan. Uiteindelijk hebben we drie dagen extra genomen.’

Verschilt die aanpak van Ooststellingwerf met die van andere gemeenten?

Marcel: ‘Ten eerste is de brede lijn belangrijk. Zonder corona was er geen Tozo geweest en als je kijkt hoe de crisis door de Nederlandse gemeenten is aangepakt zie je veel verschillen. In sommige gemeenten is er nog wekelijks crisisoverleg over de coronamaatregelen, maar er zijn ook gemeenten waar de inzet al heel snel teruggebracht is naar de reguliere uitvoering en de reguliere processen. Dat laatste herken ik heel erg in Ooststellingwerf.’ ‘Ik wist eerlijk gezegd niet dat we afweken van andere gemeenten’, lacht Yvonne. ‘Daar kom je gedurende het proces achter. We hebben geprobeerd om zoveel mogelijk aan te sluiten bij de bestaande processen. Dat betekent dat de aanvragen gewoon zijn ingeboekt in het klantvolgsysteem, waarmee ook direct een koppeling is gemaakt met de GBA. En we vinden het contact met de klant heel belangrijk, in het geval van bijstand onze inwoners en in het geval van de Tozo onze ondernemers. We ervaarden het als een groot cadeau dat zoveel ondernemers contact met ons opnamen die we als gemeente nog helemaal niet kenden. We hebben direct de ondernemersspecialisten aangehaakt en met iedere ondernemer is persoonlijk contact geweest over hun aanvraag. Het was mooi dat elke aanvraag een gezicht kreeg en geen nummer was.’

Wat zijn de voordelen van die gesprekken met ondernemers?

Yvonne: ‘Door dat contact en de gesprekken die we hadden, konden ook direct veel vragen beantwoord worden. Daardoor gebeurde het ook dat sommige ondernemers meteen zeiden “O, maar dan is die Tozo niet voor mij bestemd” en kwam het niet eens tot een aanvraag. En in gevallen waar mensen wel in de knel zaten, hebben we natuurlijk geprobeerd mee te denken. Dan zijn we op zoek gegaan naar andere mogelijkheden, zoals bijvoorbeeld bij het UWV of uitstel van het betalen van gemeentebelastingen. Uiteindelijk hebben we 370 aanvragen gehad en 320 toegekend. Nu zijn we bezig met de nacontrole en dat gaat heel soepel. We hebben nog steeds contact met de ondernemers en kunnen dus makkelijk onze gegevens bij hen verifiëren. We hoeven dus geen trajecten te starten om zaken te herstellen.’

Dat moet voor een bestuurder ook fijn zijn, veel mensen geholpen en goede nieuwe contacten met ondernemers!

‘Ja, dat is fijn voor een bestuurder, maar uiteindelijk voor iedereen’, beaamt Marcel. ‘Want je hoort nu ook over situaties waarbij geld wat teveel betaald is moet worden teruggehaald en dat is in deze tijd, waarbij nog steeds een slecht perspectief is op de toekomst, een hard gelag. Het is eigenlijk een dubbel succes: ik ben blij dat we niet hoeven terug te vorderen en ik ben blij dat we onze organisatie zo hebben ingericht dat we de regeling nauwkeurig hebben kunnen uitvoeren, zodat iedereen geholpen werd die de steun nodig had en we veel maatwerk hebben kunnen leveren.’

Heeft Tozo 2 en nu Tozo 3 nog aanleiding gegeven de werkwijze aan te passen?

Marcel en Yvonne schudden nee. ‘We zien met Tozo 2 een enorme afname van het aantal aanvragen. Bovendien heb je al zoveel aanvragen gedaan dat je de procedure door en door kent. Het levert geen enkel probleem meer op in de uitvoering en we zetten ook geen extra capaciteit meer in. Het is gewoon onderdeel van het reguliere proces geworden. Dat was in de eerste weken van Tozo 1 wel anders. We hebben een relatief klein team en een aantal collega’s heeft met de paasdagen en Pinksteren gewoon doorgewerkt, Wat ons ook enorm geholpen heeft is dat we onze ondernemersspecialisten hebben ingezet voor het contact met de aanvragers. Dat scheelde de consulenten heel veel werk.’ Marcel: ‘Ook de omvang van de organisatie heeft bijgedragen aan het succes. We hebben geen strikt van elkaar gescheiden diensten, er is geen sociale dienst die heel ergens anders zit, we zitten met z’n allen in één gebouw. Verschillende disciplines zitten  bij elkaar op één kamer en het is niet vreemd als de een het heel druk heeft, de ander gewoon bijspringt. Daarbij is het wel belangrijk om te signaleren dat het vooral de houding en mentaliteit is die telt. Ik wil geen pleidooi houden voor kleine gemeenten, maar het is wel goed voor je slagvaardigheid in crisissituaties.’ 

Wat hebben jullie geleerd van de coronacrisis?

Marcel: ‘Ik denk dat het feit dat we zo dicht bij onze reguliere werkzaamheden zijn gebleven het grootste succes heeft gebracht. We hebben daardoor juist geen crisisstructuren moeten regelen. Ook gelet op het stuk naleving en handhaving stelden we ons op een gegeven ogenblik de vraag “Hoe ruimhartig is de regeling en hoe rechtvaardig is elke aanvraag?” We hebben toen besloten bij het ruimhartige karakter van de Tozo te blijven en uiteindelijk hebben we dat goed gedaan als je de cijfers nu bekijkt’.

Ook Yvonne kijkt met een goed gevoel terug op de voor haar en haar team drukke periode: ‘Het toffe was dat iedereen bereid was om door te gaan. Ik hoefde niet te vragen dat te doen. Mensen deden dat omdat ze vonden dat ze zelf verantwoordelijk waren: het moet goed, het moet snel en het moet klaar. Ik heb van heel veel kanten uit de organisatie hulp aangeboden gekregen en dat steunt je ook. Samen met elkaar de schouders eronder zetten, dat is wel heel erg gaaf. En eigenlijk vinden we dat heel gewoon. Zo doen we het gewoon in Ooststellingwerf! We hebben het blijkbaar goed gedaan en dat is wel fijn.’

(foto: Nadine de Ruiter)


Meer informatie

Toolbox Controle naleving Tozo

Deze toolbox geeft praktische handvatten om doeltreffend te controleren op de rechtmatigheid van toegekende verstrekkingen van de Tozo.

> Ga naar de toolbox Controle naleving Tozo

Handreiking oneigenlijk gebruik Tozo

In de handreiking 'Misbruik en oneigenlijk gebruik Tozo' is aangegeven welke onderdelen in de Tozo-regeling oneigenlijk gebruik tegengaan en hoe gemeenten een aanvullende controle kunnen uitvoeren. De Handreiking is niet openbaar beschikbaar. Gemeenten kunnen het terugvinden op het VNG Forum Coronavirus in het mapje Ondersteuning Ondernemers/ Tozo regeling.

> Ga naar de handreiking