De VNG is kritisch op het wetsvoorstel Versterking VTH-stelsel en nodigt de minister van IenW uit voor een gesprek. Het wetsvoorstel doorkruist de ingezette versterking van het VTH-stelsel en zet de interbestuurlijke verhoudingen onder druk. Ook staat het op gespannen voet met de Omgevingswet en de Grondwet.
Lees onze consultatiereactie (pdf, 340 kB) met als bijlage de expert opinie (pdf, 539 kB)
Bezwaren tegen toezicht en rijksregie
De VNG heeft grote bezwaren tegen de voorgestelde vorm van specifiek interbestuurlijk toezicht. De wet creëert de ruimte om via een Algemene Maatregel van Bestuur vergaand in te grijpen in de bedrijfsvoering van omgevingsdiensten en introduceert een nieuwe vorm van toezicht van het rijk op de omgevingsdiensten, gemeenten en provincies. Dit beperkt de beleidsvrijheid van gemeenten en doet geen recht aan de rol van de gemeenteraad.
Deze vorm van regie past bovendien volgens ons niet binnen het stelsel van generiek toezicht en is juridisch onvoldoende onderbouwd. Daarnaast legt het wetsvoorstel een sterke nadruk op rijksregie, terwijl de Omgevingswet juist uitgaat van decentrale sturing en het primaat van horizontale verantwoording binnen gemeenten. Ook is het wetsvoorstel niet verenigbaar met de ruimte die er volgens de Grondwet en de Gemeentewet is voor het vorderen van medebewind en het uitoefenen van interbestuurlijk toezicht.
Volgens de VNG biedt het huidige stelsel al voldoende mogelijkheden om achterblijvende regio’s aan te spreken, als het bestaande instrumentarium voor horizontaal en interbestuurlijk toezicht beter wordt benut en versterkt.
Uitvoerbaarheid en financiën onvoldoende uitgewerkt
De uitvoeringsgevolgen en financiële impact van het wetsvoorstel zijn onvoldoende in beeld. Gemeenten en provincies investeren fors in het VTH-stelsel, terwijl structurele rijksmiddelen ontbreken. Voor een duurzame versterking is volgens de VNG een structurele extra rijksbijdrage nodig van € 30 tot € 60 miljoen per jaar.
Uitnodiging tot gesprek
Nadat het Interbestuurlijk programma versterking VTH-stelsel (IBP VTH) op 30 september 2024 was afgelopen, zijn nieuwe afspraken gemaakt door de partijen in het VTH-stelsel: de VNG, IPO, Omgevingsdienst NL, UvW en de ministeries van JenV en IenW. Gemeenten, provincies en omgevingsdiensten zetten samen stappen richting verdere professionalisering en robuustheid. Regio’s hebben tot 1 april 2026 de tijd om aan de robuustheidscriteria te voldoen, conform de gemaakte afspraken.
Wetgeving als ‘stok achter de deur’ is op dit moment niet noodzakelijk en draagt niet bij aan het gezamenlijke doel: een sterk en goed functionerend VTH-stelsel. De VNG vindt het wetsvoorstel voorbarig en pleit daarom voor voortzetting van de interbestuurlijke samenwerking binnen de samenwerkingsafspraken, met extra versterking van het huidige toezicht via horizontale verantwoording en interbestuurlijk toezicht, en passende structurele financiering.
Meer informatie
Lees het interview met Astrid van de Klift (VNG-commissie EKEM)