Gemeenten steunen het wetsvoorstel Handhaving sociale zekerheid, dat regelt hoe om te gaan met fouten en overtredingen in de bijstand en andere regelingen. In plaats van standaard boetes komt er meer ruimte voor maatwerk. We zien dit als een stap vooruit, maar het moet in de uitvoering wel werkbaar blijven.
Dit geven we mee aan de Tweede Kamer met oog op het debat begin juni: VNG-inbreng over WV Handhaving Sociale Zekerheid (pdf, 132kB)
Het wetsvoorstel biedt gemeenten meer ruimte om per geval te bepalen welke reactie passend is. Zo wordt het mogelijk om af te wijken van verplichte standaardboetes, om in bijzondere omstandigheden af te zien van terugvordering en om boetes te begrenzen. We zien dit als een belangrijke stap richting meer menselijke maat en herstel van vertrouwen van inwoners in de overheid, terwijl misbruik aangepakt blijft.
Effect op uitvoering
De keerzijde van deze omslag is dat de uitvoering zwaarder wordt. Medewerkers moeten vaker individuele afwegingen maken en besluiten zorgvuldig motiveren. Dat vraagt niet alleen meer tijd per dossier, maar ook aanpassingen in werkprocessen, opleidingen en ICT-systemen. We benadrukken dat deze verandering alleen haalbaar is als gemeenten voldoende tijd, capaciteit en ondersteuning krijgen. Zonder die randvoorwaarden neemt de druk op de uitvoering toe en bestaat het risico op langere behandeltijden. De ruimte voor maatwerk kan dan in de praktijk juist onder druk komen te staan.
Ruimte voor professionals moet behouden blijven
We zien dat het wetsvoorstel ruimte biedt voor professioneel oordeel, maar die ruimte moet ook in de praktijk overeind blijven. Het is belangrijk dat aanvullende regelgeving of vormen van toezicht die ruimte niet alsnog beperken. Gemeenten moeten gemotiveerd kunnen afwijken van standaardsancties wanneer de situatie daarom vraagt. Alleen dan kan echt recht worden gedaan aan verschillen tussen bewuste fraude en onbedoelde fouten en blijft maatwerk leidend in plaats van de uitzondering.
Samenhang en duidelijkheid
Tot slot wijzen we op de samenhang met andere wetgeving, zoals de Participatiewet in Balans en het wetsvoorstel proactieve dienstverlening. Voor inwoners is het belangrijk dat deze wetten op elkaar aansluiten en uitgaan van één duidelijke benadering. We pleiten daarom voor duidelijke landelijke kaders en een zorgvuldige invoering. Ook is het van belang dat de verschillende wetswijzigingen tijdig worden vastgesteld, zodat zij gelijktijdig in werking kunnen treden en gemeenten zich goed kunnen voorbereiden.