Zo’n 170.000 huishoudens maken geen gebruik van de bijstand terwijl ze daar wel recht op hebben. 320.000 huishoudens (65%) doen dat wel. De groep niet-gebruikers mét inkomen is niet altijd in beeld als risicogroep. Daarbij heeft een kwart van de niet-gebruikende huishoudens geen inkomen.

Dit blijkt uit het rapport ‘Niet-gebruik van de bijstand – Een onderzoek naar de omvang, kenmerken, langdurigheid en aanpak’ dat de Inspectie SZW deze week naar de Tweede Kamer stuurde.  

Conclusies inspectie

De inspectie concludeert onder andere dat er relatief weinig aandacht is voor niet-gebruik van algemene bijstand. De aanpak op niet-gebruik algemene bijstand lijkt daarbij vooral gericht op informatieverstrekking; soms worden niet-gebruikers wel proactief opgezocht.

In de aanpak ervaren gemeenten de volgende obstakels: identificeren van niet-gebruikers is lastig in relatie tot privacywetgeving (AVG), de Participatiewet is ingewikkeld en de zoekperiode voor jongeren speelt een rol.

Om wie gaat het?

Niet-gebruik van bijstand is het hoogst bij jongeren onder de 27 jaar en daalt bij oplopende leeftijd. Het niet-gebruik is hoog onder Europese migranten. Het is hoogst onder zelfstandigen.  
Van de totale groep niet-gebruikers is 33% langdurig niet-gebruiker (langer dan 1 jaar). Zij zijn ouder en hebben vaker een inkomen dan de totale groep niet-gebruikers. Inkomen ten opzichte van bijstandsnorm is de sterkste voorspeller van niet-gebruik. Niet-gebruik is fors hoger naarmate het inkomen stijgt ten opzichte van de bijstandsnorm.

VNG: nader onderzoek nodig

VNG is bezorgd over het relatief hoge percentage niet-gebruik in de bijstand, juist omdat het gaat om een regeling die het laatste vangnet hoort te zijn voor mensen die onder het minimum dreigen te raken. Het rapport en de cijfers roepen vragen op, bijvoorbeeld naar de redenen van niet-gebruik en hoe mensen dan nu rond komen. Dit vraagt om meer inzicht in en onderzoek naar de oorzaken van niet-gebruik.

Betere voorlichting en bestandskoppeling kunnen de situatie mogelijk verbeteren, maar VNG dringt er bij het rijk vooral op aan goed te kijken in hoeverre de financieringssystematiek van de bijstand belemmerend werkt.  

Daarnaast ziet de VNG in het niet-gebruik een aanleiding voor het rijk om te onderzoeken in hoeverre de Participatiewet en de WW (nog) aansluiten op de flexibele arbeidsmarkt.

Meer informatie