De meeste mensen zijn voor meer directe democratie. Volgens het SCP geldt dat voor 79% van de mensen met weinig vertrouwen in de politiek en voor 54% van de mensen met veel vertrouwen. Burgers willen dus meer invloed, ook als aanvulling op de politiek.

In Nederland blijft dit landelijk een lastig onderwerp, maar juist op lokaal niveau liggen er veel kansen. Prikkelende voorbeelden zijn te zien in de derde aflevering van de videoreeks Thorbecke2024 - maatwerk.

Hét referendum bestaat niet

Een lokaal referendum geeft mensen een stem bij lokale issues. En niet alleen een keus tussen ja/nee of voor/tegen, er zijn juist vele vormen van referenda die minder polariserend werken. Er zijn goede ervaringen opgedaan met multi-optiereferenda, met consultatieve referenda, met approval voting en zelfs met een straatreferendum. Nieuw is een experiment met Pol.is waarbij juist wordt gevraagd waarom iemand voor of tegen is. Hierdoor wordt juist de nuance zichtbaar in plaats van de polarisatie. Kortom, er zijn vele varianten, hét referendum bestaat niet. Toch wordt dit instrument zelden gebruikt: in heel Nederland zijn er circa 4 lokale referenda per jaar. 

Themastemmen

Er mag een keer in de vier jaar worden gestemd op een politieke vertegenwoordiger in de gemeenteraad. Dat kan ook anders. In de gemeente Den Haag is een voorstel gedaan om inwoners naast een politieke partij ook te laten stemmen op een lijst met onderwerpen. De prioriteiten van de stad die inwoners gezamenlijk bepalen zijn daarna leidend voor het nieuwe bestuur. Een alternatief is hetnieuwekiezen.nl met een experiment voor stemmen per standpunt en formeren per onderwerp. 

Liquid democracy

Er zijn meerdere manieren om inwoners meer directe invloed te geven. Bijvoorbeeld met Liquid Democracy, een app die aan inwoners vraagt of ze willen meestemmen over kwesties in hun wijk of dorp. Het idee is simpel: semi-directe democratie. Wil iemand meestemmen dan kan dat en wil je niet stemmen dan kan dat ook, dan wijs je een vertegenwoordiger aan die jouw stem krijgt. 

Verenigde Straten van Amsterdam

In Zwitserland zijn volksvergaderingen met direct stemrecht voor het hele dorp heel normaal. In Amsterdam wordt nagedacht over een volksvergadering met vertegenwoordigers van alle 4662 straten: de Verenigde Straten van Amsterdam. Elke straat heeft een maandelijkse bijeenkomst, ze bepalen zelf of ze hun vertegenwoordiger kiezen of loten. 

Verken de toekomst

Met het oog op de onzekerheden die de coronacrisis brengt en de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 is het voor lokale bestuurders belangrijk om vooruit te kijken. Ook gemeenten kunnen de toekomst niet voorspellen, maar we moeten hem wel verkennen. Daarbij helpt Thorbecke2024, zie vng.nl/thorbecke2024

De videoreeks Thorbecke2024 - maatwerk gaat over directe democratie. Eerder verschenen afleveringen over democratische schaal en inclusieve democratie. Komende weken volgen nog afleveringen over digitale democratie en burgerbestuur.