Huisbezoeken in coronatijd zijn een verhaal apart. Zeker in de eerste weken van de lockdown maakten gemeenten pas op de plaats. Een aantal gemeenten heeft de huisbezoeken inmiddels hervat. Andere gemeenten kijken het nog even aan. We namen een kijkje in de keuken van de gemeenten Zutphen en Leeuwarden.

artikel huisbezoeken MH

‘Als een casus erom vraagt, is een onaangekondigd huisbezoek een van de beste middelen die er is’, zegt Nick van Kempen, senior fraudespecialist werk & inkomen bij de gemeente Zutphen. ‘Maar op dit moment doen we alleen aangekondigde huisbezoeken. Ziet het management dat dit prima verloopt, dan mogen we straks wellicht wat meer.’

‘Wij doen hier geen huisbezoeken’, vervolgt Reinier Kwast, senior beleidsadviseur Openbare Orde en Veiligheid bij de gemeente Leeuwarden. ‘Niet in het kader van de Participatiewet, Wmo en BRP. Natuurlijk heeft het gevolgen als je niet bij klanten waarbij dat nodig is achter de voordeur kunt kijken. Maar in deze coronatijd is het even niet anders.’

Stand van zaken

Het kantoor van Nick is nog altijd gesloten, maar sinds eind juni mogen hij en zijn 3 collega’s weer klanten uitnodigen op het coronaproof stadhuis. ‘We nodigen nu mensen uit bij wie het na gedegen administratief onderzoek noodzakelijk blijkt om een huisbezoek af te leggen. Dit om de feitelijke woon- en leefsituatie en daarmee het recht op bijstand te kunnen vaststellen’, legt Nick uit. ‘De kracht van een handhaver ligt toch voor een groot deel in de spreekkamer. Je kunt niet alles administratief of telefonisch afdoen. En is het proportioneel om na het gesprek een huisbezoek af te leggen, dan mag dat onder voorwaarden ook weer.’

In Leeuwarden voeren de afdelingen Stadstoezicht en Bouwen, wonen & milieu wel weer huisbezoeken uit. Binnen de Participatiewet, Wmo en BRP geldt nog altijd een stop. ‘Onze burgemeester is voorzitter van de Veiligheidsregio Fryslân die tot 1 juni ‘coronarichtlijnen gaf’, analyseert Reiner. ‘Logisch dus dat de regio naar ons kijkt en dat wij mede daarom extra voorzichtig zijn. Inmiddels kunnen gemeenten alweer lokaal zaken oppakken en ook bij ons is klantcontact weer mogelijk. Sinds eind juni nodigen we mensen uit op het gemeentehuis en voeren we voordeurgesprekken. Daarbij zijn de regels eenvoudiger. Je houdt gewoon 1,5 meter afstand tot de voordeur. Ik verwacht dat we begin september ook weer op huisbezoek zullen gaan.’

Gedetailleerde uitvraag en veiligheid

Nick geeft aan dat gesprekken en huisbezoeken in Zutphen plaatsvinden op een veilige manier. Belangrijk voor zowel hemzelf als klanten. ‘In het eerste deel van het gesprek op het stadhuis vragen we de klant naar zijn ervaringen met corona. Hoe heeft hij het beleefd? Heeft hij nu klachten? Is er iemand in zijn omgeving getroffen door corona? Heeft hij klachten, dan sturen we hem naar huis. Heeft iemand in zijn omgeving corona gehad, dan gaan we niet op huisbezoek. Maar dit hebben we nog niet meegemaakt.’

De uitgebreide uitvraag doen Nick en zijn collega’s vanuit het oogpunt van gezondheid én tactiek. Zodat een klant zich hier later niet ten onrechte op kan beroepen. Ook de gedetailleerde uitvraag over de feitelijke woon- en leefsituatie vindt plaats in de spreekkamer. ‘Zo werkten we ook al voor de coronatijd’, merkt Nick op. ‘Verder vragen we de klant of hij na het gesprek nog afspraken heeft. Zo niet, dan heeft hij geen geldige reden om een huisbezoek aansluitend aan het gesprek te weigeren. Het huisbezoek zelf hielden en houden we kort en bondig en we leggen heel secuur vast wat we doen. In de coronatijd voldoen we daarnaast aan alle noodzakelijke veiligheidsvoorschriften.’

Nick en zijn team gebruiken een aangepaste werkwijze en een aangepast toestemmingsformulier voor huisbezoeken in coronatijd (zie bijlagen). Reinier denkt dat dit ook zijn gemeente kan helpen. ‘We zijn nu druk bezig met het inrichten van de processen voor de huisbezoeken in het kader van de Participatiewet, Wmo en BRP. Graag willen we de collega’s straks op hetzelfde moment en met dezelfde bagage weer op pad sturen. Maar het is lastig. Het doorvoeren van maatregelen ging hier heel snel, het versoepelen van de regels kost meer tijd.’ Nick herkent dit wel. ‘Ik zie in mijn contacten met interne en externe collega’s ook heel veel voorzichtigheid. Vooral aan de beleidsmatige en juridische kant. Vanuit hun perspectief kan ik dat nog wel begrijpen, maar met de nodige voorzorgen zijn huisbezoeken echt goed mogelijk.’

Toekomstmuziek

Op dit moment houden de verantwoordelijke toezichthouders en handhavers in Leeuwarden zich onder meer bezig met administratieve onderzoeken, vragen ze vaker bankgegevens op of helpen bij de uitvoering van de Tozo. ‘Daarnaast denken we na over het post-coronatijdperk’, zegt Reinier. ‘We kijken daarbij naar zaken zoals het efficiënt vormgeven van thuiswerken of het digitaal vormgeven van het proces van meldingen in de openbare ruimte. Zelf pleit ik voor het snel hervatten van de huisbezoeken. We kunnen niet stil blijven zitten en frauduleuze of schrijnende zaken door laten sudderen. Voor de controle van de BRP heb je bijvoorbeeld echt aanwijzingen nodig die je alleen in de woning kunt vinden. Wat mij betreft kijken we kritisch voor welke gevallen we de regels kunnen versoepelen. Natuurlijk staat de veiligheid van medewerkers en klanten voorop. Maar binnen dat kader is er veel mogelijk.’

In Zutphen voeren ze voor werk & inkomen op dit moment gemiddeld 2 huisbezoeken per week uit, waar ze er 4 of 5 zouden kunnen afleggen. De tijd die overblijft vullen Nick en zijn collega’s met alternatieven. ‘We onderzoeken onder meer RDW-signalen en zijn begonnen aan het stuwmeer aan administratie dat elke sociale dienst wel herkent. Niet ideaal, maar prima voor nu. Het moet wat mij betreft geen jaar gaan duren. Zelf mis ik vooral de onaangekondigde huisbezoeken, waar echt een verrassingseffect van uitgaat. Met een uitnodiging voor een gesprek is die verrassing wel verdwenen.’

Nick verwacht dat de impact van corona op zijn werk nog wel even zal aanhouden. Dat heeft gevolgen voor huisbezoeken. ‘Want wat doe je als straks iemand weigert omdat hij vanwege een angststoornis enorm bang is om corona op te lopen? Of wat zijn de juridische gevolgen als we consequenties verbinden aan minder zwaarwegende ‘coronaredenen’ voor een weigering? In het eerste geval kies ik voor de menselijke maat en laat het op dat moment voor wat het is. In het tweede geval houden we ons vast aan de veiligheidsvoorschriften en leggen we gedetailleerd vast waarom we wat doen. Hier verbinden we dan ook wel gevolgen aan een weigering. Uiteindelijk is menselijk contact het belangrijkste onderdeel van de sociale dienst. Zowel in letterlijke als figuurlijke zin.’

Meer informatie

Eerder verschenen op onze site de artikelen Interventieteam beproeft andere methoden voor handhaving en App helpt IJsselgemeenten met huisbezoeken in coronatijd.

Wilt u meer weten over alternatieve vormen van handhaving en de mogelijkheden voor huisbezoeken? Neem dan contact op met Peter Lanser, Senior Adviseur Multidisciplinaire Interventies bij VNG Naleving.