Op 3 en 5 februari behandelt de Kamer de begroting van BZK en het gemeentefonds. De VNG geeft in een position paper enkele urgente onderwerpen mee, zoals duidelijkheid over medebewindstaken, een gelijk speelveld voor lokale politieke partijen en structurele zekerheid over uitvoeringsmiddelen klimaat.
VNG-position paper Begrotingsdebat Binnenlandse Zaken (pdf, 380 kB)
Duidelijkheid over medebewindstaken noodzakelijk
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) informeerde de Tweede Kamer op 9 januari over de kabinetsreactie op 2 adviezen van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB). Deze adviezen gaan over de balans tussen taken, bevoegdheden en middelen, met bijzondere aandacht voor medebewindstaken.
Medebewindstaken zijn wettelijke taken die gemeenten uitvoeren in opdracht van het rijk. Volgens de ROB ontbreekt een helder overzicht daarvan. Daardoor is het lastig te beoordelen of het stelsel werkt zoals bedoeld. Ook de Kamer heeft hierdoor onvoldoende zicht op de uitvoerbaarheid en betaalbaarheid van wetgeving.
Erkenning van disbalans, maar zorgen over vervolgstap
De minister erkende in de brief dat er een disbalans bestaat en bevestigt dat medebewindstaken in principe door het rijk moeten worden bekostigd. De VNG ziet dit als een belangrijk signaal. Tegelijkertijd maken we ons zorgen over de vervolgstap. Het kabinet kiest voor een verkenning met gesprekken en monitoring, zonder eerst vast te stellen welke taken onder medebewind vallen en hoe deze zich verhouden tot de financiering. Dat biedt te weinig houvast, zeker omdat beide Kamers juist om meer duidelijkheid hebben gevraagd.
We pleiten daarom voor een gedeeld overzicht van taken, beleidsruimte en middelen. Zonder dit inzicht blijft onduidelijk of het stelsel werkt zoals bedoeld. De VNG vraagt de Kamer om de minister hierop te wijzen en de motie-Chakor (36740-VII-36) uit te voeren.
Betere interbestuurlijk samenwerking
Voor het herstel van de interbestuurlijke samenwerking wijst de VNG op het rapport van de Studiegroep Interbestuurlijke Verhoudingen: Samen bouwen aan resultaten. Dit rapport biedt een duidelijke routekaart voor het aanpakken van grote maatschappelijke opgaven. Gemeenten pleiten voor een gezamenlijke agenda en voor een stevige geschillenregeling, zodat bestuurslagen niet langdurig tegenover elkaar komen te staan.
Zekerheid over uitvoeringsmiddelen
Tot slot vragen we aandacht voor twee urgente uitvoeringsvragen. In de eerste plaats gaat het om een gelijk speelveld voor lokale politieke partijen. De VNG wijst erop dat hiervoor de subsidie via het gemeentefonds kan worden uitgekeerd.
Daarnaast is meer zekerheid nodig over de middelen voor de uitvoering van klimaatafspraken en -doelen. Het gaat om een bedrag van € 717,5 miljoen in 2026 oplopend tot € 770 miljoen in 2030. Deze middelen zouden via het gemeentefonds worden uitgekeerd, maar de minister heeft tot nu toe alleen voor 2026 het geld overgeheveld. Voor de jaren daarna staan de middelen nog op de begroting van Klimaat en Groene Groei. De VNG verzoekt de Kamer om het resterende budget alsnog naar het gemeentefonds over te hevelen, zodat gemeenten zekerheid hebben bij hun klimaatopgaven.