Op basis van de openbare cijfers IV-3 van de jaarrekeningen 2020 brengt de VNG ook dit jaar weer de financiële conditie van gemeenten in beeld. Opvallend is dat bijna de helft van alle gemeenten een erg groot houdbaarheidstekort heeft. Bij hen is de financiële weerbaarheid onder de maat.

De financiële conditie index zegt hoe het met de financiële gezondheid van een gemeente is gesteld. De achterliggende kengetallen zijn voor dit inzicht ingedeeld in de 4 thema’s vermogenspositie, exploitatie, voorzieningenniveau en weerbaarheid.

Vermogen van gemeenten

In 2020 is de vermogenspositie van 44 gemeenten aanzienlijk verbeterd door de eenmalige meevaller van de aandelenverkoop Eneco. Op basis van de jaarrekening 2019 hadden 51 gemeenten een zwakke of onvoldoende financiële conditie (lager dan 6), nu is dit aantal 42 gemeenten. De andere 311 gemeenten moesten het in 2020 zonder boekwinst uit de aandelenverkoop Eneco stellen. Maar liefst 126 gemeenten hadden een negatief resultaat waarmee het eigen vermogen kromp.

Opvangen van tegenvallers

Voor een behoud van voldoende solvabiliteit is gemiddeld een positief resultaat (voor mutatie van de reserves) van tussen de 1% en 2% nodig, waarmee een deel van de investeringen wordt gefinancierd. Daarmee wordt de schuld niet te hoog en blijft een voldoende vermogensbuffer beschikbaar voor het opvangen van tegenvallers. Door opeenvolgende negatieve resultaten zijn er onderhand 66 gemeenten met een solvabiliteit lager dan 20%. Deze gemeenten hebben een erg kleine vermogensbuffer als remweg om met ombuigingen tekorten door financiële tegenvallers weg te werken.

Weerbaarheid

Opvallend is het hoge aantal gemeenten met een erg groot houdbaarheidstekort als het slechtweer scenario 2009-2016 zich herhaalt. Er zijn 168 gemeenten die bij een slechtweer scenario met een dusdanige ombuigingsopgaaf ten opzichte van de trendmatige groei worden geconfronteerd (> 25% van de ombuigingsrelevante baten en lasten), dat ze deze niet tijdig kunnen verteren en een beroep op artikel 12 saneringssteun moeten doen.

Figuur 1. Uitkomst houdbaarheidstekort in % van ombuigingsrelevante lasten jaarrekening 2020

Uitkomst houdbaarheidstekort in % van ombuigingsrelevante lasten jaarrekening 2020

Meer informatie