Paul Norp is als jurist verbonden aan Team Zorg van het VNG Kenniscentrum Handhaving en Naleving (VNG KCHN). Welke ontwikkelingen ziet hij op het gebied van handhaving en naleving Wmo 2015 en Jeugdwet? En wat vindt hij van beschikkingsvrije gemeenten?

We stelden Paul Norp drie vragen. Team zorg staat gemeenten bij als het gaat om beleidsvraagstukken en complexe fraudesignalen rondom handhaving en naleving binnen de Wmo 2015 en Jeugdwet. 

Welke (wettelijke) ontwikkelingen zie je op het gebied van handhaving en naleving Wmo 2015 en Jeugdwet?

'Op wetgevingsgebied is de komst van Wet bevorderen samenwerking en rechtmatige zorg van belang', vertelt Paul. 'Hoe die er definitief zal uitzien als ze – naar verwachting op 1 januari 2020 – in werking treedt, zal de komende maanden duidelijk worden. De intentie van de wet is in ieder geval dat de ketenpartners in het zorgdomein eenvoudiger gegevens met elkaar kunnen uitwisselen.

Het is verder te hopen dat er ook snel wat meer jurisprudentie verschijnt over handhavingsonderwerpen in de Wmo 2015 en Jeugdwet. Zo leren we meer over bijvoorbeeld weigeringsgronden bij het pgb, maar ook over herziening en terugvordering. Daarnaast kunnen civiel- en strafrechtelijke uitspraken wat meer inzicht geven. Het feit dat er 5 jaar na invoering van de Wmo 2015 en de Jeugdwet nog zo weinig uitspraken zijn, illustreert wel dat toezicht en handhaving vrij onbekende onderdelen zijn van de uitvoering. Gemeenten hebben er geen ervaring mee, dat leidt misschien wel tot koudwatervrees bij het nemen van maatregelen.

Daarnaast zijn er andere ontwikkelingen die een rol spelen. De invoering van het abonnementstarief voor de bijdragen in de kosten van maatwerkvoorzieningen en persoonsgebonden budgetten kan leiden tot meer Wmo-aanvragen. Dan wordt het belang van een goede indicatiestelling ook groter, zeker omdat er al behoorlijk wat gemeenten kampen met financiële tekorten.'

Er zijn gemeenten die beschikkingsvrij zijn. Wat vind je daarvan?

'In de eerste plaats is het strijdig met de wet, zowel met de Wmo 2015 als met de Algemene wet bestuursrecht', zegt Paul stellig. 'Verder kunnen cliënten er ook nadeel van hebben, omdat ze niet weten waar ze recht op hebben, onder welke voorwaarden en hoe ze eventueel bezwaar kunnen aantekenen.

Daarnaast maken gemeenten het zichzelf moeilijk op het gebied van handhaving. Als een gemeente bijvoorbeeld geen beschikking afgeeft – en dus geen voorwaarden of kwaliteitseisen stelt aan de besteding van een persoonsgebonden budget – hoe kun je dan achteraf toetsen of iemand zich aan de voorwaarden houdt? Het bestuursrechtelijk herzien van een toekenningsbeslissing wordt dan lastig, zo niet onmogelijk.

Ten slotte kan het beschikkingsvrij werken voor gemeenten nadelig doorwerken in een strafrechtelijke of civielrechtelijke aanpak van fraude.'

Ken je 'voorbeeldgemeenten' die het in jouw ogen goed doen met handhaving en naleving in het kader van de Wmo en Jeugdwet?

Paul Norp vindt het moeilijk om voorbeeldgemeenten te noemen. 'Daarvoor zou je wat langer moeten meekijken bij een aantal gemeenten. Dan kun je zien hoe het uitvoeringsproces in de verschillende fases verloopt. Een gemeente kan bijvoorbeeld wel een heel alerte en actieve toezichthouder hebben en veel heronderzoeken doen, maar als er in de aanvraagfase geen kritisch onderzoek wordt gedaan en er geen goede beschikkingen worden gemaakt, loopt het als geheel niet goed.'

Paul ziet wel dat er bij veel gemeenten (of samenwerkingsverbanden) allerlei initiatieven ontstaan om te zorgen dat de ondersteuningseuro’s terechtkomen bij de mensen waarvoor ze bedoeld zijn. 'We merken dat op bijeenkomsten, maar ook via vragen die we krijgen. Toen we in september 2015 begonnen met dit team was handhaving in de Wmo 2015 en de Jeugdwet bij veel gemeenten nog een ondergeschoven kindje. Dat is inmiddels echt wel veranderd.'

Meer informatie

Zie voor meer informatie over Team Zorg en interviews met andere teamleden onderstaand dossier.

Zie ook: