'Met deze principeafspraken op de samenwerkingsagenda zetten we een grote stap naar een nieuwe fase in de samenwerking tussen overheden. De grote maatschappelijke vraagstukken van deze tijd vragen om één overheid die optrekt en vanuit een gedeelde verantwoordelijkheid handelt', aldus VNG-voorzitter Dijksma.
Gemeenten staan dagelijks het dichtst bij inwoners en merken als eerste waar beleid goed werkt en waar het vastloopt. Daarom was het voor de VNG van groot belang dat in deze agenda nadrukkelijk wordt vastgelegd dat overheden elkaar vroegtijdig betrekken bij beleid, samen kijken naar uitvoerbaarheid en duidelijke afspraken maken over taken, bevoegdheden en financiering.
Sharon Dijksma: 'Deze agenda is niet vanzelf tot stand gekomen. Er zijn stevige gesprekken gevoerd en op veel onderdelen is intensief onderhandeld. De VNG heeft zich hard gemaakt voor een stevige verankering van de gemeentelijke belangen. Voor de VNG is het cruciaal dat het rijk zich aan de wettelijke verplichtingen houdt om gemeenten adequaat te financieren én om samen te werken om ervoor te zorgen dat Nederland weer in beweging komt.'
De gemaakte afspraken tussen rijk, provincies, gemeenten en waterschappen zijn een belangrijke tussenstap en vormen de basis voor een verdere uitwerking van de samenwerkingsagenda met het kabinet. De VNG zal deze nadere uitwerking voorleggen aan de leden tijdens de najaars-ALV op 11 december.
Adequate financiering als randvoorwaarde
De VNG hecht er grote waarde aan dat het kabinet nogmaals heeft benadrukt dat de verplichtingen richting gemeenten worden nagekomen. Dat geldt nadrukkelijk ook voor het sociaal domein, waaronder de jeugdzorg. Gemeenten hebben steeds benadrukt dat zij hun verantwoordelijkheid willen nemen voor de uitvoering van wettelijke taken, maar dat daar een adequate en toereikende vergoeding van het Rijk tegenover moet staan.
Dijksma: 'Wij hebben opnieuw duidelijk gemaakt dat gemeenten volledig moeten worden gecompenseerd voor de kosten die zij maken bij de uitvoering van rijksbeleid. Daarom is het van groot belang dat opnieuw is bevestigd dat het rapport-Van Ark zwaarwegend is bij de beoordeling van de noodzakelijke financiële middelen. Wij rekenen erop dat het kabinet de uitkomsten van de commissie-Van Ark, die wij in januari 2027 verwachten, verwerkt in de begroting voor 2028 en de jaren daarna.'
Investeren in woningen en bijbehorende voorzieningen
Ook de aandacht voor de fysieke leefomgeving, woningbouw, bereikbaarheid, klimaatadaptatie en investeringen in de toekomst van Nederland wordt door de VNG verwelkomd. Gemeenten delen de ambitie van het kabinet om het woningtekort fors terug te dringen, maar benadrukken dat die ambitie alleen kan worden gerealiseerd als tegelijkertijd wordt geïnvesteerd in de noodzakelijke randvoorwaarden.
Dijksma: 'Woningen bouwen kan niet zonder investeringen in bereikbaarheid, infrastructuur, energievoorziening en sterke netwerken. Juist daarom is het belangrijk dat we in deze agenda niet alleen afspraken maken over aantallen woningen, maar ook over de voorwaarden die nodig zijn om die ambities waar te maken. Het is een belangrijk resultaat dat hierover nu gezamenlijke afspraken zijn gemaakt. Daarnaast stellen we samen een investeringsagenda op waarin de benodigde investeringen en randvoorwaarden in samenhang worden uitgewerkt.'
Nieuwe start met duidelijke verwachtingen
Tegelijkertijd benadrukt Dijksma dat dit document geen eindpunt is. 'Er ligt een stevig resultaat voor, maar de waarde van deze agenda zal uiteindelijk blijken uit de uitvoering. Gemeenten verwachten dat afspraken over wederkerigheid, uitvoerbaarheid, adequate financiering en financiële compensatie ook daadwerkelijk worden nagekomen. Alleen dan kunnen inwoners en ondernemers merken dat overheden echt als één overheid samenwerken.'
Tot slot ziet de VNG de agenda als een belangrijk signaal. 'Na jaren waarin de verhoudingen tussen verschillende bestuurslagen onder druk hebben gestaan, markeert deze agenda een nieuwe start. Maar vertrouwen ontstaat niet vanzelf. De afspraken die nu zijn gemaakt moeten de komende jaren zichtbaar worden in de praktijk. Niet met mooie woorden alleen, maar met concrete resultaten voor inwoners, ondernemers en de samenleving als geheel.'