Martin Broers, gemeentesecretaris Berkelland: ‘Het vergt lef om los te laten’

VNG Magazine nummer 2, 8 februari 2019 

Auteur: Paul van der Zwan | Beeld: Jiri Büller 

Gemeenten beseffen dat zij maatschappelijke vraagstukken niet alleen kunnen oplossen. Zij streven een grotere rol na van de lokale samenleving. Gemeenteambtenaren moeten dat in goede banen leiden. Gemeentesecretaris Martin Broers (Berkelland): ‘Dat vergt vertrouwen in elkaar en de samenleving en lef om los te laten.’


Samen. Gemeenten bezigen het woord veelvuldig. Kennis- en netwerkorganisatie Platform31 concludeerde dat al in haar analyse van de coalitieakkoorden van 2014. In de akkoorden die zijn gesloten na de raadsverkiezingen van vorig jaar wemelt het eveneens van het woord. 

Berkelland (ruim 44.000 inwoners) richt zijn vizier bij het maken van plannen nadrukkelijk op zijn inwoners, staat in het collegeprogramma 2018-2022. Dat de titel Samen investeren in Berkelland luidt, wekt geen bevreemding. Maar dat samen beperkt zich niet tot inwoners, ook bedrijven en organisaties ziet de gemeente als belangrijke partners. 

Net als andere gemeenten werkt Berkelland veel meer samen dan voorheen?  
Jazeker! Voor een grote plattelandsgemeente als Berkelland, met veel kleine kernen zonder grote stedelijke kern, is samenwerking urgent. We zijn ook een gemeente die vergroent en vergrijst met alle gevolgen van dien, zoals de toenemende vraag naar ouderenzorg en het tekort aan verzorgend personeel. Want professionele zorgaanbieders kunnen hier steeds moeilijker tegen aanvaardbare tarieven werken. Daar wordt binnen de financiële verdeelcriteria van Den Haag onvoldoende rekening mee gehouden. Door krachtenbundeling met andere gemeenten kun je tot betere en soms innovatievere oplossingen komen en natuurlijk samen een vuist maken ten opzichte van Den Haag.’ 

Met wie werken jullie vooral samen? 
‘Alleen al binnen de categorie formele samenwerkingsverbanden zijn dat er maar liefst 23. Een van de belangrijkste is de Regio Achterhoek, een gemeenschappelijke regeling van alle Achterhoekse gemeenten. Vorig jaar is binnen de vernieuwde structuur van het samenwerkingsverband een Achterhoek Raad gekozen, voor verdere versterking van de democratische legitimatie en betrokkenheid van de gemeenteraden.’ 

Hoe actief zijn inwoners, organisaties en bedrijven met het ontwikkelen van eigen initiatieven in uw gemeente?  
‘Dat zit wel goed. We kennen hier een overkoepelende organisatie die veel initiatieven neemt, bestaande uit ondernemersverenigingen, de industriële kring, Land- en Tuinbouworganisatie Nederland, onderwijs en de gemeente. Zo zijn er werkgroepen voor verbetering van de aansluiting tussen onderwijs en bedrijfsleven, en voor revitalisering en versterking van de centra en bedrijventerreinen van de grotere kernen van onze gemeente. En op het gebied van duurzaamheid is een initiatief genomen om een energiescan te ontwikkelen op basis waarvan ondernemers zelf worden gestimuleerd duurzaamheidsmaatregelen te nemen. Verder ben ik blij met onze ondernemers die zich hard maken om inwoners die een beschutte werkplek nodig hebben, dicht bij huis een passende werkplek te bieden.’ 

Ook nog voorbeelden van initiatieven van inwoners? 
‘Zeker, één ervan wil de kloof verkleinen tussen vraag en aanbod binnen de bestaande woningvoorraad in de kern Beltrum. Mede door de demografische ontwikkelingen dreigt op termijn een groot overaanbod van onder andere grote eengezinshuizen. Nieuwbouwplannen voor dit soort woningen zijn inmiddels opnieuw bekeken en waar mogelijk zo veel mogelijk teruggebracht. De inwoners van Beltrum hebben zelf een projectorganisatie ingericht en een projectleider aangesteld. De gemeente heeft hierbij vooral een faciliterende rol gespeeld. Door het succes in Beltrum is deze werkwijze ook in de andere kleine kernen van Berkelland toegepast en zij krijgt inmiddels navolging in tien kernen binnen andere gemeenten in de Achterhoek.’  

Hoe belangrijk zijn die initiatieven voor de gemeente?  
‘Wij hechten er veel waarde aan, kijk maar naar de titel van het collegeprogramma. Bij de begrotingsbehandeling afgelopen najaar heeft de raad er nog een schepje bovenop gedaan en een motie aangenomen die het college opdraagt een Naoberfonds in het leven te roepen. De bedoeling daarvan is om initiatieven te stimuleren die de schaal van buurt of wijk overstijgen.’ 

Op welke manier stimuleert de gemeente dergelijke initiatieven? 
‘Bij initiatieven luidt ons uitgangspunt “ja, mits”. Deze collegeperiode hebben we dertig miljoen euro beschikbaar voor investeringen in de Berkellandse samenleving. We gaan op basis van gelijkwaardigheid met de samenleving op zoek naar de meest passende oplossingen voor maatschappelijke opgaven. We kennen een zogenoemd rode-loperbeleid voor bedrijven, dat ondernemers uitnodigt met initiatieven te komen en zich hier te vestigen. Binnen onze gemeentelijke organisatie is daartoe een speciaal team economische zaken opgericht dat initiatiefnemers helpt benodigde contacten te leggen binnen en buiten de gemeentelijke organisatie.’ 

Wat betekent dat voor de gemeentelijke organisatie? 
‘De complexiteit en de dynamiek in de samenleving nemen snel toe. Inwoners maar ook andere partners worden steeds mondiger en organiseren zich op steeds meer manieren. Wij zijn als gemeente een van de spelers in die netwerken en daarmee kenmerkt ons werk zich steeds meer door de verbindingen die we buiten en binnen leggen. Dit vraagt van onze medewerkers om telkens, afhankelijk van de vraag en de context, hierop aan te sluiten. We leggen een grote mate van eigenaarschap en verantwoordelijkheid bij medewerkers om vandaaruit een bijdrage te leveren aan zowel de samenleving als de organisatie. Zo ontwikkelen we ons steeds meer tot een eigentijdse netwerkorganisatie. Daarom ook hebben wij gekozen voor zelforganisatie als dominant inrichtingsprincipe. Inmiddels draait de organisatie al bijna drie jaar op dit concept met 25 basisteams en een aantal opgavegerichte teams die tijdelijk van aard zijn en zich vormen rondom een bepaalde opgave. Inmiddels durf ik wel te zeggen dat dit goed loopt.’

De praktijk is soms weerbarstig

In hoeverre ziet u de rol en de werkwijze van ambtenaren veranderen?  
‘Omdat het initiatief steeds meer komt van inwoners, instellingen en ondernemers verandert het werk van onze medewerkers. Naast specialistische kennis is de juiste houding belangrijk en zijn aanvullende vaardigheden nodig om met die expertise zo veel mogelijk waarde toe te kunnen voegen. En daarmee dus verantwoordelijkheid te kunnen nemen voor de opgave in het grotere geheel. Deze manier van werken neemt toe, maar af en toe is de praktijk weerbarstig.
‘De verbindingen binnen onze organisatie leiden soms tot frustratie bij de medewerkers die het meest actief zijn met participatie-opgaven. Belemmeringen kunnen liggen op het politieke vlak, maar ook in de beleidsregels en de verkokering die hier en daar nog speelt. Zo kan het dus voorkomen dat goedbedoelde initiatieven die als geheel bekeken moeten worden, vastlopen binnen een specifiek beleidsterrein. Om ons daar steeds beter in te bekwamen, zetten we in op integraal werken en programmasturing.’ 

Welke rol speelt ICT hierbij?
‘Gemeenten beschikken per definitie over een enorme hoeveelheid data. Hier wordt in de praktijk nog onvoldoende gebruik van gemaakt, maar er zijn goede voorbeelden, ook in Berkelland. Neem de gemeentelijke kaart met lopende initiatieven in de woon- en leefomgeving van de inwoners, die op onze website staat. Ook hebben wij een webapplicatie specifiek voor het bedrijfsleven ontwikkeld waarmee ondernemers snel informatie kunnen verkrijgen over bijvoorbeeld beschikbare bedrijfspanden en gronden.’ 
 

Het komend congres van VNG Realisatie heeft als thema Samen organiseren: durf en vertrouwen. Spreekt u dat aan? 
‘Jazeker, mijn credo luidt “zo buiten zo binnen”. Berkelland heeft vertrouwen in de kracht van zijn samenleving en geeft inwoners en ondernemers de ruimte om zelf zaken op te pakken en met elkaar te regelen. Wij vertrouwen er ook op dat onze professionals die initiatieven in goede banen weten te leiden, ook binnen onze eigen organisatie. Het vergt lef van directie en bestuur om op basis van vertrouwen waar mogelijk los te laten.’
 

Samen organiseren: durf en vertrouwen | 13 maart in Utrecht

VNG Realisatie organiseert samen met de Vereniging van Gemeentesecretarissen op 13 maart in Utrecht het congrestival Samen organiseren: durf en vertrouwen. Per domein (sociaal, fysiek, dienstverlening en openbaar bestuur/veiligheid) kunnen vertegenwoordigers van gemeenten dilemma’s bespreken, oplossingen delen, leveranciers hun toepassingen laten zien, inwoners vertellen over hun ervaringen en innovaties presenteren. Martin Broers is een van de sprekers van de sessie Werken aan 'n vitaal platteland.