Interventieteams krijgen grip op de wijk

Nummer 8, 18 mei 2018
 
Auteur: Marten Muskee | Beeld: © Laurens van Putten/ANP
 
De aanpak van sociale problemen in stadswijken is gebaat bij een gelijktijdige aanpak van ondermijnende criminaliteit. Rijk en gemeenten werken samen om deze misstanden zo veel mogelijk integraal aan te pakken via zogeheten interventieteams. Zo ook in Haarlem, een stad die al langer werkt aan een geïntegreerde wijkaanpak. Burgemeester Jos Wienen ervaart de voordelen van de grotere slagkracht die dit oplevert.


 In sommige wijken gaat sociale problematiek gepaard met criminaliteit, misbruik van voorzieningen, verwaarlozing en gevoelens van onveiligheid. ‘In de wijken waar een gemeente dit soort verschijnselen tegenkomt, is het zaak ze niet geïsoleerd te bekijken’, aldus Wienen. ‘Wij brengen zaken met elkaar in verband om erachter te komen wat voor mechanismen hier werken en welke personen op een negatieve manier actief zijn. Het bestrijden van uitkeringsfraude, witwaspraktijken of illegale bewoning vraagt om een geïntegreerde aanpak. Leg gegevens naast elkaar en onderzoek wat er aan de hand is. Daardoor krijg je grip op de zaak.’ 

Investeren

Verbetering van de leefomgeving in wijken kan niet duurzaam succesvol zijn, als niet tegelijkertijd de ondermijnende criminaliteit wordt teruggedrongen, zo luidt de hoofdconclusie van het onderzoeksrapport Wijkenaanpak en ondermijnende criminaliteit, uitgevoerd door Tilburg University en de Politieacademie in 2014. Wienen onderschrijft die conclusie. Hij tekent daarbij aan dat het naast de aanpak van misstanden nodig is in de wijk te investeren, zowel fysiek als in de communicatie met de bewoners.

‘Moedig bewoners aan melding te doen van zaken die niet kloppen. In deze wijken heeft men vaak het gevoel dat dit toch niet helpt. Buurtbewoners horen weer het vertrouwen te krijgen dat het zinvol is om zelf naar de overheid te stappen.’ De wijkgerichte aanpak bestrijdt fiscale, sociale en arbeidsmarktgerelateerde fraude en daarmee samenhangende misstanden, zoals illegale bewoning. Het Kenniscentrum Handhaving en Naleving van de VNG signaleert dat de aanpak van ondermijning en de wijkenaanpak naar elkaar toegroeien. In diverse gemeenten werken nu interventieteams (zie kader), onder begeleiding van het kenniscentrum en in samenwerking met rijksdiensten aan allerlei pilotprojecten.  

Systematisch bekijken

‘In sommige wijken in het land wordt al langer gewerkt aan vormen van deze systematische aanpak zoals nu gebeurt onder de interventieteams’, aldus Wienen. ‘Overheidsdiensten beschikken over veel informatie, maar omdat we die niet systematisch bekijken, laten gemeenten veel zaken gebeuren die niet door de beugel kunnen. Daar moeten we zorgvuldiger mee omgaan. De integrale Haarlemse wijkenaanpak is daar een voorbeeld van. Wij zien hier combinaties van verschillende zaken die door elkaar heen lopen als adresfraude, belastingfraude en uitkeringsfraude, maar ook zaken als overlastgevend gedrag van jeugdigen op straat en we hebben te maken met inwoners die daarvan de dupe zijn.’ In wijken waar deze indicatoren zichtbaar worden, was het vaak een hele toer voor de gemeente om tot samenwerking te komen met de verschillende overheidsdiensten. ‘Wij kregen bijvoorbeeld niet zomaar alle informatie van al die verschillende diensten vanwege de scherpe wetgeving op privacy. Nu het Rijk ook is ingestapt, wordt het een stuk makkelijker om de samenwerking te regelen. Nu kunnen we data bij elkaar voegen en daar systematisch mee gaan werken.’ 

Moedig bewoners aan melding te doen van zaken die niet kloppen

Wanneer Haarlem signalen binnenkrijgt vanuit de wijken dat er zaken spelen die niet kloppen, acteert het college daarop en investeert tegelijkertijd in de kwaliteit van zo’n wijk. Alles wat verloedering uitstraalt, draagt niet bij aan het gevoel van bewoners dat hun inzet ertoe doet. Voor Wienen is duidelijk dat daarvoor ook investeringen in de communicatie met de bewoners nodig zijn. In een van de Haarlemse wijken is een pand geopend waar bewoners binnen kunnen stappen om met de gemeente te praten. Daar kan contact gemaakt worden met welzijnswerk, de woningcorporatie, de wijkagent en allerlei andere diensten en instanties die in de wijk actief zijn. De diensten krijgen daar een gezicht, wat inwoners het gevoel geeft dat het zin heeft om in actie te komen. Wienen: ‘Daarnaast zijn op bepaalde plekken gerichte interventies nodig in de vorm van stadsvernieuwing. Dat maakt dat zo’n wijk weer in een positievere flow komt.’   

Verdienmodel

Bij de aanpak van misstanden in een wijk gaan repressie en hulpverlening vaak hand in hand. Op illegale wijze wordt geld bij de overheid weggehaald door uitkeringsfraude en tegelijkertijd wordt er geld aan het zicht onttrokken via belastingontduiking. In kwetsbare wijken is het verdienmodel van criminelen gebaseerd op ellende en verpaupering met als gevolg onjuiste registraties en andere criminele activiteiten. Kwetsbare mensen in geldnood worden daar de dupe van, die krijgen bijvoorbeeld een wietplantage in de maag gesplitst. ‘Die mensen zitten in een kwetsbare positie en worden ook nog eens uitgebuit, dat is dubbel schrijnend. Ze hebben geen idee hoe het zit met hun rechten en betalen te veel huur voor een kamer die volstrekt niet aan de eisen voldoet.’

Slagkracht

‘De samenwerking met andere overheidsdiensten en instanties geeft de gemeente zo veel meer slagkracht en inzicht in de processen die in een wijk spelen’, vervolgt Wienen. ‘Nu kunnen we de belastinggegevens vergelijken met het bezit aan woningen van een bepaald persoon in een wijk en daar zo nodig interventies op plegen.’  Bijkomend effect is volgens Wienen dat bewoners zien dat de gemeente op een positieve manier bezig is in de wijk. Het appelleert aan het rechtvaardigheidsgevoel van inwoners, die zien dat hun buurman dingen doet die niet kloppen en dat de overheid daartegen optreedt. ‘Door de problemen integraal op te  pakken, wordt het zowel voor de wijk als geheel als voor de individuele bewoners een stuk aantrekkelijker. De kwaliteit van leven komt in een soort lift terecht.’

Interventieteams


Joke Korsaan, projectleider woonfraude bij de afdeling Veiligheid en Handhaving in Haarlem is blij met de samenwerking met het VNG Kenniscentrum Handhaving en Naleving en diverse rijksdiensten in een interventieteam. ‘Door de data van de Belastingdienst, SVB, UWV en politie te koppelen, kunnen we gerichter misstanden opsporen en zorg verlenen aan de kwetsbaren en de inwoners die niet weten waar ze hun recht kunnen halen. Ik kom veel bij bewoners over de vloer en zie echt schrijnende situaties. De gemeente zorgt er met haar netwerk voor dat deze mensen geholpen worden. Naast de aanpak van misstanden biedt de gemeente de zorg die nodig is. Met onze ingangen kunnen we vaak maatwerk verlenen. Inwoners ervaren dat we naar ze toekomen om te luisteren en dat de gemeente wat voor hen kan betekenen, dat is een grote meerwaarde.’  

Onder de loep

Er werd al eerder samengewerkt, maar het is nu op landelijk niveau dat alle partners zich committeren via een convenant Landelijke Stuurgroep Interventieteams. ‘Op deze manier kunnen we een wijk nog beter onder de loep nemen en dat gaat hier straks daadwerkelijk gebeuren. Alle voorbereidende werkzaamheden met alle partners zijn afgerond en nu moet de data-uitvraag worden gedaan. Dat is een hele klus want met de komst van de AVG is dat aan allerlei wetgeving gebonden.’ Volgens Korsaan biedt de pilot hierbij de nodige voordelen. Daar kunnen partijen zo goed mogelijk afspraken met elkaar maken over privacy en vervolgens onderzoeken of de bescherming voldoende is georganiseerd en of de werkmethode functioneert.
 
Haarlem werkt uitsluitend met overheidsinstanties samen, daarbij is de gemeente verantwoordelijk voor het op een juiste manier bijhouden van de Basisregistratie Personen. Alle andere overheidsinstanties zijn daarvan de afnemers. Veel overheidsregelingen zijn gerelateerd aan adressen en daarom is andere overheidsinstanties er alles aan gelegen dat de gegevens kloppen. Daar mogen geen fouten in staan. ‘Er is hier nog weleens discussie over, maar de overheid als geheel is verantwoordelijk voor een juiste basisadministratie. De Belastingdienst heeft veel informatie ter beschikking want die mag meerdere adressen aan één persoon koppelen in zijn systeem, de gemeente maar één adres. Het is een plicht van de overheden om te melden als iets niet klopt en zo kunnen we die gegevens met elkaar delen. Met woningcorporaties lopen weer andere afspraken. Ook die partijen zijn nodig, want het komt voor dat sociale woningen niet aan de rechtmatige huurder worden verhuurd, maar onderverhuurd.’  

Gekoppeld

Via het interventieteam worden alle bestaande initiatieven aan elkaar verbonden. Datgene wat er al is, ook aan lopende interventies als de aanpak van ondermijning, jeugdoverlast en woonoverlast, wordt gekoppeld. ‘Het interventieteam vertaalt de signalen. Dat is het samenwerkingsverband van de gemeente met andere partners, waarbij de gemeente de regie in handen heeft. Hoe meer signalen we krijgen, hoe gerichter we kunnen handhaven. Het brengt datgene wat niet in beeld is in beeld. Daardoor kunnen we de misstanden aanpakken en zorg verlenen aan degenen die het echt nodig hebben.’  

www.naleving.net