Sociaal domein

Levensbreed vanuit behoeften en mogelijkheden van inwoners

Met de Wmo2015, de Jeugdwet en de Participatiewet spelen gemeenten een grote rol in ondersteuning aan mensen die het (tijdelijk) niet redden. Decentralisaties in het sociaal domein zijn een grote bestuurlijke operatie geweest, die vooral een andere manier van denken en handelen beoogt. Doen wat nodig is, met als uitgangspunt: wat inwoners in hun specifieke situatie nodig hebben en wat ze zelf kunnen. Een megaverandering voor gemeenten, en in het bijzonder voor de gemeenteraad.

Voor sociale ondersteuning zijn gemeenten nu eerste overheid. Bij bijvoorbeeld:

  • inkomen en schulden
  • afstand tot de arbeidsmarkt
  • kinder- en oudermishandeling
  • beperkingen bij het ouder worden
  • laaggeletterdheid

Bij deze en veel andere praktische levensvragen zijn gemeenten aan zet, en niet de landelijke overheid. Dat ouderen langer thuis wonen en mensen met een beperking in de wijk komen wonen, maakt een weldoordacht en sociaalvriendelijk gemeentelijk beleid extra noodzakelijk.

Met de decentralisaties is een beweging ingezet. Een beweging waarin:

  • we naar de mogelijkheden van mensen kijken in plaats van naar hun beperkingen (inclusieve samenleving)
  • professionals samenwerken met mensen die dagelijks informele zorg verlenen (en deze niet overnemen)
  • inwoners door goede informatie, toegang en behandeling in een vroeg stadium hulp zoeken en ontvangen (zodat zwaardere interventies achterwege kunnen blijven)
  • hulpverleners die in een gezin samenwerken één plan trekken (en niet over elkaar heen buitelen)
  • de gemeente maatschappelijke energie niet frustreert maar erop aansluit 

Een aantal aandachtspunten

  • Monitoring en verantwoording. Een andere manier van werken vraagt een andere manier van verantwoorden. Cijfers over afzonderlijke voorzieningen per domein voldoen niet meer. Meer samenhangend verantwoording over de geleverde hulp ontstaat via gesprekken met professionals, cliënten en andere ervaringsdeskundigen ('feedback loops').
  • Gezamenlijke aanpak van inkoop- en beleidsmedewerkers
  • Als college en gemeenteraad kun je nog zoveel visie en doelstellingen hebben, als die niet diep in de gemeentelijke organisatie zijn verankerd, komt er weinig van terecht. Een sleutelfactor is de manier van inkopen. Blijft de inkoopwijze hetzelfde, dan blijft een veranderde visie niet hangen. Belangrijk is dan ook een gezamenlijke aanpak van inkoopmedewerkers en beleidsmedewerkers. Het programma Informatievoorziening Sociaal Domein (ISD) laat drie manieren zien om beleid, inkoop en uitvoering constructief te laten samenwerken.
  • Maatschappelijke initiatieven. Decentralisatie is meer dan alleen een bestuurlijke operatie. Naast een beweging van Rijk naar gemeenten is het ook een beweging van overheid naar samenleving. Sluit als gemeente aan bij maatschappelijke initiatieven voor innovatieve zorg en ondersteuning: niet één partij via aanbestedingsprocedures, maar meerdere kleine of grotere spelers.
  • Maatwerk. Passende ondersteuning aan inwoners die het een korte of langere periode niet zelf redden? Dit kan alleen bij maatwerk. De verschillende wetten bieden nu al ruimte hiervoor. Professionals daarbij ruimte geven blijkt cruciaal.
  • Onderwijs. Onderwijs is doorslaggevend in de ontwikkeling van kinderen, ook bij een zorgvraag. Gemeenten kunnen het voortouw nemen bij de verbinding tussen zorg en onderwijs.
  • Armoede. Armoede en problematische schulden kunnen leiden tot situaties van overmatige stress, en daardoor tot nóg meer problemen. Denk bijvoorbeeld aan belemmering in de ontwikkeling van kinderen. De aanpak van armoede en schulden heeft daardoor een preventieve werking en vraagt om specifieke aandacht.
  • Integratie en participatie. De integratie en participatie van nieuwkomers vraagt een doordachte gemeentelijke aanpak. Eentje die aansluit op de ontwikkelingen in het sociaal domein en die streeft naar zinvol werk voor nieuwkomers.