Omgevingswet

De Omgevingswet gaat in op 1 januari 2021. Met deze wet willen we de fysieke leefomgeving verbeteren. Doelen:

  • Meer afwegingsruimte om lokaal te besluiten over de leefomgeving
  • Groter inzicht van betrokkenen in wat wel en niet waar mag
  • Snellere en betere besluitvorming: door betere informatie
  • Meer integrale aanpak: samenhangende benadering in beleid, regelgeving en besluitvorming over de leefomgeving

Met de Omgevingswet kunnen gemeenten in het fysieke domein hét verschil maken. De wet gaat uit van decentraal, tenzij. Zo is er meer ruimte voor lokale afwegingen. Hierdoor kunnen gemeenten meer maatwerk leveren en de kwaliteit van de leefomgeving verbeteren. De Omgevingswet biedt (juridische) instrumenten om bijvoorbeeld energietransitie en klimaatadaptie mogelijk te maken. Inwoners en bedrijven profiteren hier ook van, ook in de zin van participatie bij de beleidsvoorbereiding en de besluitvorming.

De inwerkingtreding van de Omgevingswet en het bijbehorende digitale stelsel valt binnen de collegeperiode. Dit vraagt veel voorbereiding: nieuwe juridische instrumenten, zaakgericht werken, gegevenshuishouding op orde en andere manieren van werken.

De mate waarin de Omgevingswet een andere manier van werken noodzakelijk maakt, is afhankelijk van uw ambitie met de Omgevingswet en van uw huidige manier van werken. Hoe groot is uw ambitie met de Omgevingswet? En hoe ver staat de huidige werkwijze af van de werkwijze die past bij uw ambitie? Het belangrijkste politiek-bestuurlijke document is de Omgevingsvisie. In de Omgevingsvisie legt de gemeenteraad, integraal, de strategische hoofdkeuzen voor het beleid in de fysieke leefomgeving vast. De ‘fysieke leefomgeving’ is heel breed en omvat onder meer de beleidsterreinen cultureel erfgoed, energie-infrastructuur, landbouw, landschap, ruimtelijke ordening, gezondheid, milieu, natuur en water.

Alle gemeenten moeten een Omgevingsvisie vaststellen. Deze Omgevingsvisie wordt uitgewerkt in programma’s en geeft richting aan het Omgevingsplan, waar de regels over de fysieke leefomgeving in staan. De nieuwe collegeperiode is een mooi aangrijpingspunt om de ambities voor de fysieke leefomgeving te bepalen, de belangen die in het spel zijn af te wegen en deze vast te leggen in de Omgevingsvisie. De Omgevingswet met het ruimere juridische instrumentarium en digitaal stelsel kan helpen bij het realiseren van ambities rondom Energie, Klimaat, Wonen.

Voor gemeenten is het van belang om nu al te beginnen. De invoering vraagt om een stapsgewijze aanpak, gericht op inhoud en proces. Met de Omgevingswet kunnen gemeenten eigen ambities vormgeven. De opgave bestaat grofweg uit drie elementen:

  1. Kerninstrumenten voor het hele fysieke domein: Omgevingsvisie, decentrale regels (zoals het Omgevingsplan op gemeentelijk niveau), programma's, omgevingsvergunning. Uitgangspunt: vanuit ambitie en algemene regels gebiedsgericht werken.
  2. Anders werken: De Omgevingswet is veel meer dan een juridische oefening. Gemeenten moeten anders denken en werken. Door de integrale benadering van de leefomgeving, meer bestuurlijke afwegingsruimte, meer nadruk op participatie en samenwerking, en de benadering vanuit de initiatiefnemer. Dit heeft grote gevolgen voor de hele organisatie en voor de bestuurscultuur.
  3. Digitaal Stelsel Omgevingswet: Het nieuwe online loket is straks dé plek met alle informatie over de fysieke leefomgeving. Initiatiefnemers, overheden en belanghebbenden kunnen hier zien wat kan en mag, via kaartmateriaal, vragenbomen, omgevingsplannen en verordeningen. Via het loket kun je aanvragen indienen, meldingen doen, digitaal samenwerken aan plannen en werken aan co-creatie. Hiermee ondersteunt het Digitaal Stelsel (Landelijke Voorziening en collectief gemeentelijke voorzieningen) de doelen van de nieuwe Omgevingswet. Dit betekent dat basisregistraties, zaakgericht en ketengericht werken op orde is.

Een aantal aandachtspunten

  • Bepaal uw ambitieniveau en leg dit vast in een Omgevingsvisie
  • Bepaal op basis van uw ambitie welke invoeringsstrategie bij uw gemeente past en werk toe naar inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2021
  • Reserveer budget voor invoering van de wet in de meerjarenbegroting, ook voor na 2021
  • Werk toe naar invoering van het Digitaal Stelsel Omgevingswet bij inwerkingtreding van de wet op 1 januari 2021, en oefen hiermee vanaf 2019
  • Ga met de omgeving de dialoog aan over uw ambities met onder andere de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan
  • Ketensamenwerking is een belangrijke randvoorwaarde