Lokale democratie

Welke samenleving willen we?

Nederlanders hebben vertrouwen in de democratie, maar minder in de politiek. Het lidmaatschap van politieke partijen, de belangstelling voor het raadslidmaatschap, het vertrouwen in de lokale politiek zijn beperkt en de opkomst voor lokale verkiezingen daalt. Gevolg: de legitimatie van de gemeenteraad (en daardoor het lokaal bestuur) komt onder druk te staan. De fundamenten van de representatieve democratie zijn stevig, maar tijden veranderen (denk aan internet, decentralisaties, Europa) en de democratie moet mee veranderen. Bewoners nemen steeds vaker het heft in eigen handen. Van belang is om weer met elkaar te spreken over onderliggende waarden: welke samenleving willen we eigenlijk zijn?

Veel gemeenten zijn daarnaast al op verschillende manieren aan de slag met vernieuwing van de lokale democratie. Ze experimenteren bijvoorbeeld met loting, burgerbegroting of online participatietools. In elke gemeente is dat weer anders, we zien de volgende rode draden:

  • Maatwerk en meerschaligheid: Elke gemeente is anders, dus ook hoe ze het democratisch proces inrichten. Bovendien houden maatschappelijke vraagstukken zich niet aan gemeentegrenzen. Democratische processen moeten passen bij het vraagstuk, de gemeente, wijk of regio. Denk ook aan nieuwe vormen van regiodemocratie.

  • Meervoudigheid: Democratie is veel meer dan politiek. Gemeenten zoeken overal naar nieuwe vormen van participatieve en maatschappelijke democratische processen zonder dat het de positie van de gemeenteraad uitholt.

  • Democratische kwaliteit: Alle gemeenten werken aan de kwaliteit van democratische processen van beleidsvoorbereiding en besluitvorming. Dat vraagt continu aandacht voor democratische waarden als inclusieve samenleving, beraadslaging, transparantie, zeggenschap en checks & balances.

  • Mensen maken de democratie: Investeer in de democratische werkwijze (een democratisch kompas) van de mensen die de democratie maken: raadsleden, bestuurders, ambtenaren en bewoners. Denk aan democratische vaardigheden en democratisch professionalisme.

Een aantal aandachtspunten

  • Een goede verbinding tussen representatieve (gemeenteraad) en participatieve democratie.
  • Een lerende lokale gemeente die samen met inwoners zoekt naar nieuwe vormen van lokale democratie met ruimte voor experimenten en kennisuitwisseling. De democratische veranderopgave vraagt om democratische veranderprocessen.
  • De verbinding van de lokale democratie-agenda aan de sectorale agenda’s. Investeren in lokale maatschappelijke democratie is belangrijk voor transities als in zorg, sociaal domein of Omgevingswet.
  • Democratie is inclusief, iedereen telt mee. Investeer in een democratie waarin iedereen mee kan doen en zijn zegje kan doen.
  • In een vitale lokale democratie delen gemeenten zeggen- en eigenaarschap met inwoners, en soms dragen zij deze over
  • Organiseer checks & balances.