Energietransitie

De energietransitie is een van de grootste maatschappelijke opgaven van de komende decennia.  Vanuit Europa, het Rijk en gemeenten zelf zijn ambitieuze doelstellingen opgesteld voor CO2-neutraal. Om de doelstellingen te behalen hebben gemeenten een belangrijke rol, gelet op hun taken binnen de ruimtelijke ordening, gebouwde omgeving, en als overheid die dicht bij haar bewoners staat. De energietransitie vraagt namelijk wat van ons allemaal en in het bijzonder bij:

  • opwekken van schonere energie
  • aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving
  • energiebesparing
  • vermindering van CO2-uitstoot
  • gebiedsgericht en integraal werken (ook met andere opgaven zoals klimaatadaptatie)
  • samenwerken met andere overheden én (maatschappelijke) partners

Regie bij gemeenten

In het regeerakkoord staat dat de gemeente de regie krijgt op besluitvormingsprocessen over de lokale energie- en warmtevoorziening. Hiermee krijgt de gemeente de regie over het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. Dat betekent dat voor 2050 alle woningen, bedrijven, scholen en maatschappelijk vastgoed geen gebruik meer maken van aardgas om te koken of te verwarmen en voorzien moeten worden van een alternatief voor aardgas. Dit betekent meer verantwoordelijkheid voor gemeenten. Maar ook: een nieuwe rol en nieuwe werkwijzen, vanuit een integrale gebiedsgerichte benadering van de opgave. Daarbij werken medeoverheden, het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties samen aan hun ambities. Om te komen tot een gezamenlijke aanpak met een optimale mix van energiebesparing, duurzame warmte en duurzame elektriciteit wordt in het regeerakkoord voorgesteld om regionale plannen te maken.

Vanuit decentrale overheden (gemeenten, provincies en waterschappen, samen met de rijksoverheid) wordt ingezet op een landsbrede uitrol van regionale energiestrategieën, zodat vanuit de regio de energieopgave, de energieambitie en een goede ruimtelijke inpassing van de energiemaatregelen worden georganiseerd.

Kennissprong

Om het bovenstaande te kunnen uitvoeren, is een kennissprong nodig van gemeenten en hun partners (zoals netbeheerders, woningbouwcorporaties, schoolbesturen, inwoners). Bovendien is er veel extra inzet nodig van alle betrokkenen bij het onderzoeken en uitvoeren van kansen, ambities, acceptatie en een nieuwe manier van samenwerken met de samenleving als gemeente en gemeenteraad. Hierin ligt ook een belangrijke link met de Omgevingswet waarin gemeenten meer mogelijkheden krijgen om samen met inwoners en bedrijven te bepalen hoe ze de fysieke leefomgeving inrichten. Dit vraagt van gemeenten meer kennis, meer uitvoeringskracht en meer capaciteit. Door in regionaal verband samen te werken organiseren decentrale overheden efficiency: bundelen van capaciteit, kennis en gezamenlijke besluitvorming.

Een aantal aandachtspunten

  • Regionale Energiestrategie
    Het opstellen van een Regionale Energiestrategie wordt hét geëigende vehikel om – met andere overheden, partners en burgers – te komen tot goede en duurzame meerjarenafspraken voor de energietransitie. Deze strategie maak je sámen en die zorgt in haar systematiek voor een afstemming tussen belangen, sectoren en de verschillende overheidslagen. Kortom: een werkstructuur om ambities waar te maken. Stel een regionale energiestrategie op en onderzoek met regionale stakeholders wat de opgave is en hoe de gezamenlijke ambitie uitgevoerd kan worden. Zo maakt u op regionaal niveau het opwek- en besparingspotentieel met de daarbij behorende ruimtelijke en economische impact inzichtelijk. Vertaal deze ook naar potentie, ambitie en maatregelen voor de eigen gemeente. Betrek hierbij de samenleving en verbind de strategie aan de lopende energieprojecten.
  • Aardgasvrije wijken
    Om voor 2050 alle gebouwen van het aardgas af te kunnen sluiten, moet nu worden gestart. Maak samen met netbeheerder, woningbouwcorporaties en anderen een planning voor uw gemeente waarin per buurt duidelijk wordt wanneer deze afgesloten wordt van het gas en welke alternatieve energiebronnen ingezet worden. Betrek bij de verduurzaming van de gebouwen zowel de technische als financiële mogelijkheden.
  • Energiebesparing maatschappelijk vastgoed
    Neem onder meer maatregelen in eigen vastgoed en stimuleer bedrijven, corporaties en woningeigenaren om energiebesparende maatregelen te nemen. Sluit hierbij aan op het traject om te komen tot aardgasvrije buurten.
  • Inclusieve energietransitie
    Voor gemeenten is het essentieel dat al hun inwoners en bedrijven ook kúnnen deelnemen aan de energietransitie. Dit is geen vanzelfsprekendheid: zowel Rijk als gemeenten moeten hier aandacht voor hebben. Dit thema is onderdeel van de wijkgerichte aanpakken die de gemeente gaat ontwikkelen en moet worden meegenomen in het zoeken van de oplossing om de energietransitie betaalbaar te houden. Laat armoedebestrijding integraal onderdeel uitmaken van het energiebeleid. Betrek het onderwijs om de arbeidsmarkt en de regionale economie te stimuleren.
  • Eigen vastgoed en eigen organisatie
    Verduurzaam het eigen vastgoed, het maatschappelijk vastgoed en bezit. Maak een aanpak om van energielabel A in 2025 naar energieneutraal in 2040 te gaan. Neem als gemeenteraad de ambitie mee dat de gemeentelijke organisatie maatschappelijk verantwoord en duurzaam gaat inkopen in al haar facetten (van gebouwen tot catering tot wegen en openbare verlichting).
  • Grootverbruikers
    Zet actief in op toezicht van energiebesparing bij bedrijven. Begin bij grootverbruikers. Werk als gemeente in regionaal verband samen met maatschappelijke partners.
  • Elektrische voertuigen
    Vergemakkelijk opladen van elektrische voertuigen door met bewoners te bepalen waar in de wijk oplaadpunten komen. Komt een vergunningsaanvraag binnen? Plaats binnen vier weken een oplaadpaal en neem dit op in de gemeentelijke ambitie. In deze periode mag de aanvrager het trottoir gebruiken om met een eigen veilige kabel en afdekmat de auto te kunnen opladen. Bij nieuwbouwprojecten moet minimaal een op de vijf parkeerplaatsen een oplaadpaal hebben.
  • Duurzame mobiliteit
    Steun de transitie naar duurzame mobiliteit. Laat bewoners tegen verminderd tarief een parkeervergunning aanvragen en laat ze gebruik maken van gereserveerde parkeerplaatsen in het centrum.
  • Openbaar vervoer
    Zet in op emissievrij openbaar vervoer en vervang eigen voertuigen door elektrische wagens als u ze moet vervangen.
  • Milieuzone
    Is de luchtkwaliteitsnorm onder de maat? Stel een milieuzone in. Ga om tafel met de transportsector en het lokale bedrijfsleven om afspraken te maken voor emissievrije stadsdistributie.