Helmond bouwt slimste wijk ter wereld

VNG Magazine nummer 7, 19 april 2019
 
Auteur: Marten Muskee | Beeld:  Jiri Büller  


Helmond claimt de slimste wijk van de wereld te bouwen: Brainport Smart  District. Een wijk als levend laboratorium waarin een wisselwerking plaatsvindt tussen de gemeenschap en de nieuwste technologieën. Bewoners en lokale bedrijven wekken hun eigen energie op, verbouwen hun voedsel en houden de watervoorziening op peil. Dat zorgt, voordat de eerste spade de grond in gaat, nu al voor een sterke sociale samenhang.
 
De bevlogen wethouder Cathalijne Dortmans (GroenLinks) vertelt over de ambitie om te komen tot een veilige, veerkrachtige wijk met sociale samenhang, die als voorbeeld moet gaat gelden voor smart city-steden over de hele wereld. Doel van de aan te leggen wijk is de planeet niet verder te belasten, te vervuilen en uit te putten.  
 
Het Brainport Smart District Helmond, wordt dat de Brave New World waar mensen door technologie gezond en gelukkig leven?
‘Nee, juist de sociale component speelt een belangrijke rol. Wij claimen dat dit de slimste wijk van de wereld wordt. Dat is heel ambitieus en vloeit voort uit een droom van Elphi Nelissen, hoogleraar aan de TU Eindhoven, die samen met een van mijn voorgangers, Paul Smeulders, de handen ineensloeg: het bouwen van een nieuwe wijk waarin zeven doelstellingen – circulair, sociaal inclusief, participatie, sociaal en veilig, gezond, digitaal en mobiel – samenkomen. De wijk dient als experimenteerruimte voor allerlei technologische ontwikkelingen, die onder andere hun oorsprong hebben aan de TU Eindhoven. Het wordt een sociaal inclusieve wijk met een lage ecologische voetafdruk, gestimuleerd door allerlei technische ontwikkelingen.’ 

De sociale component krijgt een belangrijke plek

Om wat voor innovaties gaat het dan?
‘Een mooi voorbeeld is de CASA-woning (zie teamcasa.nl, red.) ontworpen door studenten van de TU Eindhoven, waarbij de principes van circulariteit, duurzaamheid en gezondheid hoog in het vaandel staan. Volgens de planning is deze woning eind dit jaar gerealiseerd. Maar wat ik het slimste aspect vind, is dat we de wijk lerend opbouwen. Het is een grote experimenteerruimte, dat maakt het de slimste wijk. Het is een project voor de komende tien jaar waarbij het gebied langzamerhand ontwikkeld zal worden. De ervaringen en inzichten die we opdoen bij de start van het project, krijgen hun weerslag in de rest van het gebied. De leerervaringen brengen we over op Helmond, Nederland en de rest van de wereld. We starten Brainport Smart District bij station Helmond Brandevoort en werken langzaam van oost naar west. De locatie maakte bij de start van de wijk Brandevoort in 1998 al onderdeel uit van de gebiedsontwikkeling.’
 
Is Helmond het aan zichzelf verplicht deze uitdaging aan te gaan, gezien het succes van Brandevoort?
‘Brandevoort is een Vinex-locatie die al twintig jaar in ontwikkeling is. Toen kwam de vastgoedcrisis, en ontstonden nieuwe ideeën over toekomstgericht bouwen in combinatie met vraagstukken rond energie en mobiliteit. Toen Elphi Nelissen opriep om in Noord-Brabant een toekomstbestendige wijk te realiseren, heeft Helmond zich daarvoor gekandideerd. Er was nieuw elan nodig voor de ontwikkeling van het gebied en we staan voor andere opgaven binnen de maatschappij. Wereldwijd vinden allerlei ontwikkelingen plaats rond smart cities, maar die excelleren vaak slechts op één onderdeel, mobiliteit of afvalverwerking bijvoorbeeld. Wij pakken de zeven programmalijnen voor Brainport Smart District in de volle breedte op in combinatie met maatschappelijke aspecten als participatie en sociale cohesie. De toekomstige bewoners en geïnteresseerden hebben die zeven punten zelf doorgevoerd in hun plan en dat komt nu in samenhang tot uitvoering. Dat is uniek, alles komt in samenspraak met en tussen de toekomstige bewoners tot stand.’
 
Maar dat gebeurt tegenwoordig in diverse gemeenten.
‘Niet zo diepgaand. In 2017 is een groep mensen, nog voordat er een verkavelingsplan lag, een aantal dagen bijeen geweest om te bepalen waaraan een slimme wijk van de toekomst moet voldoen. Het speelt zich af op Helmonds grondgebied, maar er is inmiddels een stichting opgericht die de wijk vorm gaat geven. Daarin zitten nu, naast ikzelf, vertegenwoordigers van de universiteiten van Eindhoven en Tilburg, de provincie en Brainport Development.’   

We borgen de publieke taken en laten verder los

De overheid zit er niet als scheidsrechter tussen