Goede gezondheid cruciaal voor participatie en integratie

VNG Magazine nummer 10, 15 juni 2018

Auteur: Rineke van Houten

Sinds de grote instroom van vluchtelingen in 2015 hebben veel gemeenten beleid gemaakt om statushouders op weg naar werk te helpen. Wat vaak nog mist, is aandacht voor gezondheid. 

Het was vooral de oorlog in Syrië die in 2015 in Europa voor een ongekend grote stroom vluchtelingen zorgde. De reguliere asielzoekerscentra raakten vol en in veel gemeenten werden nood- en crisisopvanglocaties geopend. Zo ook in Nieuwegein, waar het aantal op te vangen statushouders verviervoudigde tot 160. ‘In de regio kampten we ook toen met een grote woningnood’, zo blikt PvdA-wethouder Hans Adriani terug. ‘Waar moesten we deze mensen zo snel huisvesten?’

Meedoen

Een verzorgingshuis dat gesloopt zou worden, bood soelaas. Het gebouw werd in hoog tempo geschikt gemaakt voor tijdelijke huisvesting. Tegelijkertijd werd met de woningbouwcorporatie afgesproken de productie te verhogen. Zo konden de nieuwe bewoners zo snel mogelijk onderdeel worden van de Nieuwegeinse samenleving, zonder dat de wachtlijsten op de reguliere woningmarkt verder zouden groeien. Vanaf het begin was het de bedoeling dat de statushouders in Nieuwegein zouden blijven. Adriani: ‘Geen gezeul en gesleep door het land, maar zo snel mogelijk meedoen, dat is het beleid van Nieuwegein en de omliggende gemeenten waarmee we samenwerken.’ 


Inmiddels hebben ruim acht van de tien gemeenten beleid om vluchtelingen te helpen op weg naar werk. Wat in de huidige initiatieven echter nog vaak ontbreekt, is aandacht voor het aspect gezondheid, aldus Pharos, expertisecentrum gezondheidsverschillen. Naast onvoldoende kennis van de Nederlandse taal zijn gezondheidsproblemen een belangrijke barrière voor een succesvolle bemiddeling naar werk. Oorlog, geweld en marteling zorgen voor posttraumatische stressstoornis, fysieke verwondingen kunnen leiden tot langdurige lichamelijke problemen. Het Nederlandse zorgsysteem is voor nieuwkomers hoogdrempelig en lastig te begrijpen, zeker als je de taal niet machtig bent. Hoe gaat het eraan toe in de spreekkamer van de huisarts en bij het consultatiebureau? 

Ondersteuningsprogramma

‘Een goede gezondheid is cruciaal voor de participatie en integratie van statushouders’, zegt ook wethouder Adriani. Hij is ambassadeur van het Ondersteuningsprogramma Gezondheid Statushouders onder regie van Pharos in samenwerking met de VNG en GGD GHOR. Kern van het programma is aandacht voor gezondheid te integreren in het traject voor werk, opleiding en sociale activering.

Aansprekend onderdeel van het ondersteuningsprogramma zijn sleutelpersonen, mensen die zelf gevlucht zijn en in Nederland als nieuwkomer hun weg hebben gevonden. Vaak hebben ze in het land van herkomst als zorgprofessional gewerkt. Als ervaringsdeskundige helpen ze gemeenten om statushouders te bereiken en te betrekken bij gemeentelijke activiteiten. Maar ook bij beleidsontwikkeling.

Tolken

In Nieuwegein is de Syrische longarts Arfan Habib steun en toeverlaat voor statushouders en gemeente. Habib, die twintig jaar in een ziekenhuis in zijn geboorteland werkte, kwam in 2015 naar Nederland en volgde een driedaagse training over het Nederlandse systeem van gezondheidszorg. Inmiddels zijn er meer dan zeventig sleutelpersonen zoals hij.

Nieuwegein zorgde ook voor de aanwezigheid van tolken en tolkentelefoon in de spreekkamer van de huisartsen en voerde gesprekken met de GGD en gezondheidscentra. Wethouder Adriani: ‘Van de ene op de andere dag komen er honderd nieuwe patiënten bij die de taal niet spreken en het systeem niet kennen. Hoe gaan we dat organiseren?’

Drie jaar na de grote instroom is het oude verzorgingshuis in de gemeente inmiddels afgebroken. De bewoners zijn verhuisd naar een woning. Vluchtelingen die zich nu melden, wonen eerst een tijdje in een studio in een omgebouwd kantoor. ‘De grote instroom is gestopt, maar we staan nog voor grote uitdagingen’, zegt Adriani. ‘In eerste instantie hebben we ons gericht op het lenigen van de hoogste nood: huisvesting. Nu moeten we een been bijtrekken op het gebied van zowel participatie als gezondheid. Op het gebied van integratie is nog veel te doen en de kans op passend werk is voor te veel statushouders nog veel te klein’.