Frans Backhuijs: ‘De ideeën komen van onderop’

Nummer 4, 9 maart 2018

Auteur: Marten Muskee | Beeld: © Jiri Büller

Het College van Dienstverleningszaken en de Taskforce Samen Organiseren zijn drukdoende een bijdrage te leveren aan betere gemeentelijke dienstverlening. Gemeenten staan aan het roer en dragen projecten aan die mogelijk in aanmerking komen voor opschaling zodat het lokaal bestuur er zijn voordeel mee kan doen. ‘We kunnen veel meer de krachten bundelen en in een heleboel zaken samen optrekken’, verklaart collegevoorzitter Frans Backhuijs.


Samen Organiseren is opgetuigd om de Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU) rond dienstverlening en informatievoorziening te verbinden en te versnellen. De taskforce inventariseert de initiatieven die gemeenten aandragen terwijl het college standaarden vaststelt en de uitvoering van de projecten monitort die voor opschaling in aanmerking komen. ‘Dit gaat gewoon over beter ons werk doen tegen lagere ontwikkelingskosten’, aldus Backhuijs, die tevens burgemeester van Nieuwegein is. ‘Er is veel winst te halen door niet elke keer hetzelfde wiel uit te vinden.’

Hoe draait het College van Dienstverleningszaken na een halfjaar?
‘Goed, we komen echt op stoom en met name de taskforce verzet momenteel veel werk. Het was een vliegende start en sommige zaken moeten we nog regelen. Vooral het samenspel met de taskforce en het bestuur is van belang. Daar let ik als voorzitter op, evenals op voldoende manoeuvreerruimte. We hebben een eerste advies aan het bestuur afgegeven over de onderbesteding van het fonds GGU. Vóór de aanstelling van het college was al afgesproken dat er in dat geval geld naar innovatie gaat. Het college adviseert een deel van het geld te besteden aan Common Ground – de basis waarmee gemeenten flexibel digitale producten kunnen opzetten – en aan Digitale Identiteit waarmee inwoners en bedrijven zich veilig kunnen identificeren. Dit zijn twee belangrijke punten voor een functionele basisstructuur van gemeenten. Het helpt ons enorm als we die kunnen realiseren.’

Waar staat het college binnen de VNG?
‘We hebben onze tijd niet te veel in governance gestoken. Als college zitten wij tussen taskforce en bestuur in. Er zijn afspraken gemaakt over het functioneren van het college om de rollen duidelijk te krijgen. Als over enige tijd blijkt dat zaken beter op een andere manier aangepakt kunnen worden, vind ik dat we daar de ruimte voor moeten nemen. Het lijkt mij bij Samen Organiseren niet de juiste volgorde om eerst de governance-structuur dicht te regelen en dan pas aan de slag te gaan. De inhoud is leidend, die levert heel veel op en geeft energie. De discussie loopt langs de vraagstukken waar gemeenten oplossingen voor bedenken. Daar moeten we op inzetten, het begint bij de gemeenten. Dat bewaakt het college. Wel geven we op hoofdlijnen richting aan ontwikkelingen waarvan we denken dat ze belangrijk zijn, maar de ideeën komen vooral van onderop.’

Niet alles hoeft standaard te worden

Melden zich al gemeenten bij de taskforce?
‘Ik begrijp dat er behoorlijk wat onderwerpen aangereikt worden door individuele gemeenten of clubjes van gemeenten. We bouwen het met elkaar op. Gemeenten staan met de poten in de modder en zien de maatschappelijke problemen dagelijks om zich heen. Zij zien hoe beleid en uitvoering bij burgers en bedrijven bij elkaar komen. Zij hebben de mensen in dienst die oplossingen voor de vraagstukken bedenken, alleen of samen met andere gemeenten. Bij gebleken resultaat schalen we de oplossingen op en standaardiseren we, zodat ze beschikbaar komen voor alle gemeenten. Er zit wel een gradatie in het al dan niet verplicht stellen van standaarden. Niet alles hoeft een vastgelegde standaard te worden. Kleine, eenvoudige zaken kunnen gemeenten gewoon uitwisselen en overnemen. Soms zijn er wel zaken die we in één keer willen standaardiseren omdat anders het effect of de waarde daarvan niet wordt gerealiseerd. Daarbij kan het gaan om informatie-uitwisseling tussen gemeenten onderling en met de andere overheden. De inwoner ziet ons als één overheid, als de een wat anders doet dan de ander valt dat steeds moeilijker uit te leggen. We moeten als het ware als één gemeentelijke overheid opereren in het kader van dienstverlening. Een standaard waarvoor het noodzakelijk is dat alle gemeenten die invoeren, wordt ter goedkeuring aan de algemene ledenvergadering voorgelegd.’

Hoe verkoopt u de verplichte standaarden aan de leden?
‘Neem de Informatiebeveiligingsdienst, als gemeenten niet samen waren opgetrokken, had iedereen individueel iets moeten optuigen. Voor hetzelfde bedrag hadden we dan nooit dezelfde kwaliteit gekregen als die we nu hebben. Door het geld bij elkaar te leggen en samen uit te geven, heeft iedere gemeente nu dezelfde kwaliteit in huis.
‘Het is overigens niet de VNG die gemeenten verplicht deel te nemen in het fonds, de gemeenten verplichten elkaar om bepaalde standaarden te gebruiken. Dat gaat ver, dus is het logisch dat de algemene ledenvergadering daarover besluit. Ben je lid van de club dan doe je mee. Als je ja zegt tegen de GGU, zeg je ja tegen de bijdrage. Iedereen heeft daar profijt van. De gemeenten zijn aan zet, de koepel is faciliterend. Een besluit van de algemene ledenvergadering is bindend voor alle leden. Dat is voor dit onderwerp nieuw, maar voor arbeidszaken vinden gemeenten het heel normaal dat een akkoord voor iedereen geldt. Ze zijn blij dat ze niet zelf de onderhandelingen hoeven te voeren met de vakbonden.’
 
Wat kunnen gemeenten doen om samen meer te organiseren?
‘Medewerkers of bestuurders die ideeën hebben voor verbetering van de dienstverlening kunnen zich melden bij de taskforce. Die bekijkt dan of het idee het waard is om op te schalen. Er komt van alles binnen en dat blijven we stimuleren, maar we moeten wel keuzes maken. Common Ground is voor iedereen belangrijk. Gemeenten hebben vaak last van het feit dat data en programmatuur zo verweven zijn dat het vastzit. Common Ground maakt de data los van de infrastructuur. Als we dat principe vastleggen worden gemeenten minder afhankelijk van leveranciers.’

Niet alle taken hoeven centraal uitgevoerd te worden

Is er al een lijst met mogelijke standaardiseringen?
‘In de afgelopen jaren zijn al zaken vastgelegd, maar het kan veel meer en sneller. Vanuit Den Bosch is bijvoorbeeld het idee ontstaan voor de Online dienst Aangifte overlijden. Een ander voorbeeld is de Digitale Verhuisservice. Ik blijf Common Ground als voorbeeld gebruiken. Data en software zitten straks niet meer vast aan elkaar en dat kan op vele beleidsterreinen voordelen opleveren. Kijk naar de voordelen van standaardisatie voor de beveiliging van de uitwisseling van privacygevoelige informatie in het sociaal domein. Een ander mooi voorbeeld is de GIBIT (Gemeentelijke Inkoopvoorwaarden bij IT, red.). Het is gezamenlijk bedacht en vanuit een collectieve behoefte opgesteld en vastgesteld en wordt inmiddels zonder verplichting al door meer dan honderd gemeenten gebruikt.’

Komen er straks uitvoeringsorganisaties voor die opgeschaalde taken?
‘De vraag is of dat moet. Sommige activiteiten doen we al samen, zoals de Informatiebeveilingsdienst die binnen VNG Realisatie wordt uitgevoerd. Niet alle taken hoeven centraal uitgevoerd te worden. We moeten in dit traject voorkomen dat we op voorhand allerlei organisatorische ideeën uitwerken voor de uitvoering. Dat is niet verstandig. Laten we per keer bekijken wat de beste oplossing is. Ik kijk liever langs de inhoud en vraagstukken die spelen. Laten we die samen oppakken om tot standaarden te komen. Het college kan niet voorspellen waar we naartoe groeien. We leven in een dynamische wereld, de technologische ontwikkelingen gaan snel en die kunnen helpen maatschappelijke problemen op te lossen.’

Veel gemeenten zitten nog in de fase dat ze zich afvragen wat ze met big data willen

Congres Back to the future!

Op 28 maart organiseert de VNG het congres Back to the future! Samen organiseren, samen realiseren in Utrecht. Het congres staat in het teken van dienstverlening en informatiebeleid. Tijdens het congres wordt vanuit de toekomst (2050) teruggekeken op het jaar 2018. Het jaar van Samen Organiseren, Digitale Identiteit, Common Ground en datagedreven werken. Welke keuzes maakten gemeenten in 2018 waardoor in 2050 alles soepel functioneert? Op het congres worden de antwoorden gegeven.
Meer informatie en aanmelden via de website.

www.vngrealisatiecongres.nl