Commentaar: Verenigingsdemocratie

VNG Magazine nummer 19, 7 december 2018

De VNG is eerst en vooral een vereniging. We komen op voor de belangen van álle gemeenten en proberen de lasten collectief te dragen waar dat beter is. Het Fonds Tekortgemeenten is een voorbeeld van dit principe.

Het Rijk heeft toegezegd samen met gemeenten een oplossing te vinden voor de grote tekorten in het sociaal domein. In het Fonds Tekortgemeenten hebben beide partijen 100 miljoen euro ingelegd om gemeenten die ver in het rood staan, tegemoet te komen. Gemeenten die in 2016 en 2017 meer dan 40 euro per inwoner tekort hadden, konden een beroep doen op het fonds. Op deze manier krijgen ze even adempauze en kunnen ze de begroting op orde krijgen voor de toekomst. Voor de verdeling van het budget hebben we criteria vastgesteld. Econoom Kees Vendrik, onderwijsbestuurder Mariëtte van Leeuwen en lokaal bestuurder Marco Florijn hebben uiterst gewetensvol alle aanvragen beoordeeld.

In totaal werd bij het fonds veel meer aangevraagd dan de beschikbare 200 miljoen. Dat geeft wel aan hoe groot het probleem is. Van het beschikbare budget gaat ongeveer de helft naar vijf of zes grotere gemeenten. De andere helft wordt over 71 middelgrote en kleinere gemeenten verdeeld.

Met dit fonds doen we een groot beroep op de solidariteit

Het is begrijpelijk dat er bij veel gemeenten onvrede is. Als je bijdraagt aan het fonds maar het eigen tekort niet in aanmerking komt voor compensatie, is dat zuur. Met dit fonds doen we een groot beroep op de solidariteit tussen gemeenten, en ik realiseer me dat dat voor sommige gemeenten heel veel gevraagd is.

Toch was deze maatregel nodig. De oprichting van dit fonds en de tegemoetkoming vanuit het Rijk zijn een regeling voor een reëel probleem. De gemeenten die van het fonds profiteren, liggen verspreid over het land. Zij doen er alles aan om hun beleid bij te sturen, maar juist in de grotere gemeenten gaat dit bijsturen trager dan in kleinere gemeenten. Het is als een mammoettanker die moet worden gekeerd: dat duurt een tijdje. Zij werken er hard aan om voor de toekomst hun budgetten weer op orde te krijgen.

Het mag duidelijk zijn dat de bijdrage van gemeenten aan dit fonds eenmalig is, het is niet de bedoeling dat we tekorten in de toekomst opnieuw op deze manier gaan opvangen. Ik kan me voorstellen dat dat voor sommige gemeenten een geruststelling is, voor andere is het een tegenvaller. Tijdens de Buitengewone Algemene Ledenvergadering van 30 november gaf ons bestuur aan dat we inzetten op een toereikend budget voor het sociaal domein. Dat zal ongetwijfeld nog veel bestuurlijk overleg en onderhandelingsvaardigheid vragen. U mag van ons verwachten dat de VNG zoekt naar oplossingen die voor álle leden aanvaardbaar zijn.

Jantine Kriens is Algemeen directeur van de VNG: jantine.kriens@vng.nl, @kriens