Commentaar Jantine Kriens: Over de kwaliteit van de lokale samenleving

Nummer 20, 15 december 2017

Met de raadsverkiezingen in het vooruitzicht maak ik mij weleens zorgen over onze democratie. Soms denk ik dat het belang van democratie te weinig wordt beseft. Als we met zijn allen de spelregels niet meer hanteren, vrees ik dat de boel uit elkaar valt. En de vraag is wat we daar dan voor terugkrijgen. Daarbij gaat het mij niet om het bestuur in zichzelf maar om de rol van de democratie in het bij elkaar houden van de samenleving.

We hebben de neiging om het allemaal een beetje kleiner te maken en te wijzen op de vele mooie initiatieven in de participatiedemocratie. En die zijn er natuurlijk ook. Maar ik zie ook teruglopende aantallen mensen die lokaal gaan stemmen, wethouders die tussentijds opstappen, politieke partijen die het niet lukt om voldoende geschikte mensen voor hun kieslijsten te vinden. En onlangs nog een burgemeester die geen andere uitweg ziet dan opstappen omdat hij de integriteit van zijn bestuur niet kan waarborgen. Daar mogen wij als vereniging van gemeenten niet van wegkijken.

Democratie is omgaan met verschillen

Het politieke debat is de confrontatie van verschillende waarden. Toch hoor je dat zelden in de raden. De nadruk ligt op financieringsarrangementen en aanbesteding en de politiek lijkt uit het debat verdwenen. En dan bedoel ik niet partijpolitiek. In gesprekken met raadsleden, wethouders en burgemeesters merk ik altijd weer dat ze opvattingen hebben, ideeën over de lokale samenleving, dat ze waarden hanteren bij de keuzes die ze maken. Maar het debat over de onderliggende waarden, de confrontatie tussen de verschillende opvattingen, vindt in de raad nauwelijks plaats. Dat is wat Tjeenk Willink noemt ‘de erosie van het politieke’. Het politieke gaat namelijk over de kwaliteit van de samenleving, over de keuzes die daarvoor gemaakt moeten worden. En daarover zou dus ook het debat in de gemeenteraad gevoerd moeten worden.

Democratie is vervolgens niet de macht van de helft plus één. Democratie is omgaan met verschillen. De confrontatie tussen verschillende opvattingen over de kwaliteit van de lokale samenleving in de gemeenteraad versterkt de lokale samenleving doordat inwoners er hun verschillende opvattingen terug horen. Anders geformuleerd, als we niet meer beseffen welke waarden we te verliezen hebben in het politieke debat, staat het samenleven zelf onder druk. De ambitie om de boel bij elkaar te houden, is in die zin misschien wel de grootste en moeilijkste opdracht van elke lokale politicus.

Ik wens u mooie feestdagen en een gezond en gelukkig 2018!

Jantine Kriens is Algemeen directeur van de VNG.
jantine.kriens@vng.nl, @kriens