Commentaar Jantine Kriens: Out of the box

Nummer 4, 9 maart 2018

De politieke partijen doen er alles aan. Er hangen posters, er wordt geflyerd en gecanvast, er zijn debatten en via social media profileren de partijen en de politici zich bij hun doelgroepen. Kortom, verkiezingskoorts. Maar die ‘koorts’ bereikt niet iedereen. Een steeds groter wordende groep inwoners stemt niet en dat vind ik niet alleen jammer, ik maak me daar ook zorgen over.

In 1978, dat is veertig jaar geleden, was de opkomst bij lokale verkiezingen nog een kleine 74 procent. Bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen was dit nog maar 54 procent. Daarmee is stemmen nog steeds de belangrijkste manier waarop mensen hun betrokkenheid bij de lokale politiek vormgeven. Maar we naderen met rasse schreden de 50 procent. Een bijkomend probleem is dat de groep van ruim 50 procent die nog wel stemt van een heel andere sociaal-demografische samenstelling is dan de groep van een kleine 50 procent die niet (meer) stemt, zoals Julien van Ostaaijen opmerkt in zijn onlangs verschenen boek Tussen eerste overheid en tweederangsdemocratie.

Het probleem is urgent genoeg om iedere mogelijke oplossing een kans te geven

Wat betekent dat voor het draagvlak en de legitimiteit van het lokaal bestuur? En wat kunnen we eraan doen? Er bestaat geen ‘gouden oplossing’, daarvoor zijn de oorzaken te verschillend en zijn ook de gemeenten te divers. Maar er zijn wel voorbeelden van zaken die werken en zorgen voor een hogere opkomst. Ik vind dat het probleem urgent genoeg is om iedere mogelijke oplossing een kans te geven. Uit onderzoek blijkt dat er in elk geval ook praktische redenen zijn waarom mensen uiteindelijk niet stemmen. De toegankelijkheid van stembureaus en de spreiding van stembureaus over de gemeente lijken me ‘laaghangend fruit’. Dat ligt in de invloedssfeer van de lokale overheid.

Moeilijker is het om de betrokkenheid van mensen die kennelijk zijn ‘afgehaakt’ bij de traditionele manier van politiek bedrijven te vergroten. Maar ook daar zijn er inspirerende experimenten die inwoners laten zien dat politiek niet betekent urenlang debatteren, tot diep in de nacht, in stoffige zaaltjes. De burgemeester van Druten kwam met het idee van een escape room om jongeren voor politiek te interesseren en in Dalfsen is er een pubquiz georganiseerd.

Laten we elkaar inspireren met out of the box-manieren om mensen weer enthousiast te krijgen voor hun ‘eerste overheid’. Want elke stem moet tellen.

Jantine Kriens is Algemeen directeur van de VNG.
jantine.kriens@vng.nl, @kriens