Commentaar Jantine Kriens: Investeer in de kwaliteit van het openbaar bestuur

Nummer 15, 6 oktober 2017

Chris Kuijpers, de nieuwe DG Bestuur en Wonen van BZK, wilde graag nader kennismaken met gemeenten en heeft daarom twee dagen met mij mee gelopen door gemeenteland. We hebben tijdens onze bezoeken aan verschillende gemeenten veel gesproken met collegeleden en dan valt er iets op dat ons beiden aan het hart gaat. Veel gemeenten maken zich namelijk zorgen omdat politieke partijen de grootste moeite hebben om lijsten voor de verkiezingen samen te stellen.

Natuurlijk hebben we besproken wat daar de oorzaken van kunnen zijn. Zeker, het werk van raadsleden is in de loop der jaren flink veranderd. Raadsleden ervaren stress en een hoge werkdruk, zoals ook gebleken is uit het onderzoek dat Raadslid.Nu vorige week gepubliceerd heeft. Taken en verantwoordelijkheden van het lokaal bestuur zijn toegenomen en in het verlengde daarvan verandert ook de relatie tussen steeds mondiger en beter geïnformeerde inwoners en het gemeentebestuur. Besluitvormingstrajecten gaan sneller, er is meer lees- en afstemwerk en de verdeling tussen raadswerk en gezin en baan wordt steeds onevenwichtiger.

Het is verontrustend dat het zo moeilijk is om mensen in de raad te krijgen

Dat mensen daarom twijfelen of het raadslidmaatschap wat voor hen is, is begrijpelijk maar het raadswerk is wel heel belangrijk voor de lokale democratie. Wat je ziet, is dat we bij het onderwerp lokale democratie al heel snel denken aan vormen van burgerparticipatie, in hoe je verbinding met inwoners kunt leggen. Dat is zeker van belang, maar een integer en gezaghebbend openbaar bestuur is minstens zo belangrijk. Inwoners hebben tegenwoordig een ander soort verhouding met de overheid dan vroeger: gezag heb je niet meer, gezag moet je verdienen. Ook als volksvertegenwoordiger en dat is inderdaad hard werken.

Het is verontrustend dat het zo moeilijk is om mensen in de raad te krijgen. En het moet natuurlijk niet zo zijn dat mensen die uiteindelijk wel in de raad gaan zitten, dit om andere redenen doen dan volksvertegenwoordiger zijn. Maar hoe weet je dat? En hoe voorkom je dat je de deur openzet naar ondermijning van het openbaar bestuur?

Ik pleit ervoor om in de komende periode serieus te investeren in de kwaliteit van het openbaar bestuur. En daarbij moet ook de vraag op tafel komen, hoe je de hele overheidsorganisatie beter kunt laten functioneren, hoe je kunt zorgen dat de overheid levert. Elk bedrijf dat zichzelf serieus neemt, investeert in zijn mensen en structuren. We moeten dus niet denken dat we er in het openbaar bestuur op een koopje vanaf komen, want dan zie je dat het partijen maar ternauwernood lukt om de juiste mensen te vinden voor het raadswerk, en dat zij niet in staat zijn hun rol te spelen binnen ons bestel. Met alle consequenties van dien voor de degelijkheid en integriteit van het openbaar bestuur in ons land.

Jantine Kriens is Algemeen directeur van de VNG.
jantine.kriens@vng.nl, @kriens