Commentaar Jantine Kriens: In gesprek met het nieuwe kabinet

Nummer 16, 20 oktober 2017

De onderhandelingen tussen VVD, CDA, D66 en CU hebben een akkoord opgeleverd. Witte rook; ‘zij’ zijn eruit. Maar zijn ‘wij’ er ook uit? Veel voornemens uit dit nieuwe regeerakkoord vragen om gezamenlijk optrekken van de medeoverheden, met duidelijke markering van ieders rol en taken en de financiële kaders die daarbij horen. Het is duidelijk merkbaar dat het nieuwe kabinet die nauwe samenwerking zoekt en over slepende twistpunten tussen de gemeenten en de rijksoverheid zijn knopen doorgehakt, maar er is ook nog veel onduidelijk.

Ik zie veel aanknopingspunten voor samenwerking in een programmatische aanpak. Bij de realisering van grote maatschappelijke opgaven zoals in het sociaal domein en bij verduurzaming, klimaat- en energiebeleid en bereikbaarheid van stedelijke regio’s en omliggend gebied. En er is zicht gekomen op stabiele en voorspelbare financiën voor gemeenten. Goed om te zien dat ons scherpe pleidooi hiervoor tijdens ons overleg met informateur Zalm en de onderhandelaars duidelijk is aangekomen. Dat geldt ook voor veel van de andere plannen die we samen met IPO en UvW hebben op het gebied van energietransitie, klimaatadaptatie en een circulaire economie.

We moeten niet te vroeg juichen

Maar we moeten niet te vroeg juichen. Ja, onze inzet voor de handhaving van de ‘trap-op-trap-af-systematiek’ in het Gemeentefonds én de koppeling aan de brede Rijksbegroting zijn gehonoreerd. Concreet betekent dit een extra accres van ruim 1,1 miljard euro. Waar wij als gemeenten vanuit bestaande taken kunnen samenwerken, zullen we dat opzoeken en vormgeven in een interbestuurlijk programma. De besteding van het accres is en blijft een autonome beslissing van gemeenten zelf. Verspreid door de hoofdstukken van het regeerakkoord staat echter nog een hele waslijst van taken en initiatieven waar het Rijk een rol ziet voor de gemeenten zonder dat er ‘boter bij de vis’ wordt geleverd. De veronderstelling lijkt te zijn dat dit ook allemaal uit dat extra accres betaald kan worden. Waar het nieuwe taken voor gemeenten betreft, gelden hier echter de goede regels van behoorlijk bestuur en artikel 2.

Gemeenten vinden het belangrijk dat taken worden uitgevoerd op een schaal en in een vorm die zo dicht mogelijk bij onze inwoners staat. Dat vraagt om een adequate en rechtvaardige financiering van nieuwe taken, zeker omdat dit voor oude taken ook nu nog niet goed is afgehecht. Denk aan de BUIG, onderwijsachterstanden en het Transformatiefonds.

Wij zien uit naar de samenwerking met het nieuwe kabinet en we gaan ook onmiddellijk met de nieuwe ploeg bewindspersonen in gesprek. Onmiddellijk wil zeggen al tijdens het debat over de regeringsverklaring, in het eerste overhedenoverleg en bij de aanstaande begrotingsbehandelingen.

Jantine Kriens is Algemeen directeur van de VNG.
jantine.kriens@vng.nl, @kriens