Column Kirsten Veldhuijzen: Depolitisering viert hoogtij

Nummer 10, 16 juni 2017

Op suggestie van de Eerste Kamer en op verzoek van de minister van BZK volgt de Raad voor het openbaar bestuur (Rob) meerjarig twintig gemeenten om na te gaan wat de betekenis is van de decentralisaties in het sociaal domein voor de kwaliteit van het (lokale) openbaar bestuur en het functioneren van de democratie. Na tweeënhalfjaar rondstappen in de lokale werkelijkheid presenteerde de Rob onlangs eerste waarnemingen: voor betekenisgeving is het te vroeg, maar ‘Den Haag’ inzicht bieden in de lokale realiteit kan niet vaak genoeg.   

Het is een voorrecht om aan keuken- en bestuurstafel, van heel dichtbij en in twintigvoud, streving, worsteling en succes in kaart te brengen. Allerlei trends werden ter plekke bevestigd en ontkracht: de regio is probleem én oplossing, er blijft geld over of het is al jaren op, inwoners blijken kwetsbaar en redzaam tegelijk.  

Hoezeer de lokale werkelijkheden ook uiteenlopen, één trend is alomtegenwoordig: bewuste depolitisering viert hoogtij. Politisering is overal waar iets te kiezen valt en belangen en ideeën botsen. Nu rechten op zorg en hulp zijn ingeruild voor voorzieningen waarvan de aard en omvang worden bepaald door de lokale democratie, is de gemeenteraad de plek waar de besluiten vallen. Bewust depolitiseren – ‘we lossen het samen wel op’ –  is dan het laatste wat je zou verwachten: besluiten die diep ingrijpen in de privésfeer van kwetsbare inwoners: dat is toch het finest hour voor de lokale democratie? Als de invulling van zorg en hulp en de beschikbaarheid daarvan geen politieke kwestie is, wat dan wel? Waar is het politieke vuur waaruit de lokale verzorgingsstad moet verrijzen? Zo begeesterend als het sociaal domein zal de Omgevingswet nooit worden.

De tijd dringt voor het maken van scherpe keuzes

Het is maar hoe je het bekijkt, soms is tijdelijk depolitiseren handig en verstandig. De decentralisatieparadigma’s meedoen, zelf doen en maatwerk stellen hoge eisen aan het lokaal organiseren van zorg en hulp: keukentafelen is een arbeidintensieve klus en schept verwachtingen. Op lang niet al het private leed past een publieke pleister en maatwerk veronderstelt dat na luisteren ook leveren volgt.

Uit afkeer van incidentenpolitiek, gebrek aan sturingsinformatie en zorgen over zekerheden, stelden gemeenteraden zorgcontinuïteit boven politiek bedrijven. Waarover ideologisch armpje drukken als je nog geen overzicht hebt? Valt er iets te kiezen wanneer grote verantwoordelijkheden dwingen tot wijsheid in bescheidenheid?

Toch is de vakantie van de politiek bijna voorbij, de tijd dringt voor het maken van scherpe keuzes: het tekort aan geld om te voorzien in alle behoeften is permanent, net als de zorgen rond kinderen en ouderen. Daarmee keert ook de politiek weer terug waar zij thuishoort: in het hart van de democratie. Waarom ook niet? Besluiten over hulp en zorg, daarover valt uitstekend een politieke boom op te zetten. Met op de tribune de burger, de uitvoerende regio en ‘Den Haag’.

Kirsten Veldhuijzen is bestuurskundige en coördinerend adviseur Rob-Rfv, @kirstenregine