Column Kirsten Veldhuijzen: Democratie verdient taart

VNG Magazine nummer 17, 9 november 2018

Het najaar kondigt zich aan met zoete verleidingen: sinds september zijn er weer kruidnootjes en pepernoten, het sinterklaasschuim ligt gebroederlijk naast de kerstkransjes in het schap. Toch is het aanbod niet compleet. Ieder feestje kent een eigen traktatie: schuimpjes en kransjes, soefganioth, oliebollen, paaseitjes, ramadankoekjes, khaadja, roze Valentijnsgebak en oranje tompoezen, maar het enige feest waar we allemaal in geloven, de democratie, laat zich niet vieren met een eigen lekkernij. Juist de democratie verdient een taart. Maar er is geen D-taart op het stembureau, bij inspraakavonden, burgertoppen en inburgeringsfeestjes, of de installatie van de gemeenteraad. Ook bij de eerste stemkaart voor een achttienjarige ontbreekt een bon voor een vet coole traktatie om ook letterlijk de democratie te gaan proeven.

Los van de zoete verleiding, de pret en de verbroedering die van samen smullen uitgaat, zijn er meer redenen om werk te maken van democratisch gebak. De rechtsstaat en de democratie, het zijn systemen die ons beveiligen en bevrijden. Door deze zaken goed te bewaken en te onderhouden, beschikken we – gedachteloos en soms te achteloos – over het voorrecht te leven in een vrije en open samenleving waarin besloten wordt op basis van meerderheden met inachtneming van de belangen van de minderheid. Dit lijkt vanzelfsprekend maar is het niet.

Een aantal denkers attendeert ons op de crisis waarin de democratie verkeert. De Vlaamse auteur David Van Reybrouck voorziet een crash zonder update van het stelsel. Bert Blase, de leidsman van Code Oranje, voorziet weliswaar het einde van traditionele politieke partijen, maar bouwde recent zijn beweging om tot zo’n – kennelijk - ouderwets vehikel om daarmee een nieuw democratisch tijdperk in te luiden. De Britse politicoloog David Runciman signaleert dat de democratie in een midlifecrisis verkeert en de Amerikaanse historicus Timothy Snyder schetst een onheilspellend wereldbeeld waarbij de liberale democratie op het spel staat.

Niets doen is geen optie

Dat zijn geen vrolijke boodschappen, de democratie als overjarig misbaksel of bedreigd beginsel. We zijn dan ook gewaarschuwd voor onze achteloze en gedachteloze omgang met ons democratisch bestel. Niets doen is geen optie en het beste recept is een echt recept: de democratie verdient een taart. Eentje om je vingers bij af te likken en waarbij de smaak, de omvang en het uiterlijk het resultaat zijn van lokale voorkeuren, net zoals bij de democratie zelf.

Onderschat ook de educatieve waarde van het fenomeen ‘democratisch bakken’ niet: het vergt aandacht, maat houden, gevoel voor onderlinge verhoudingen én het inzicht dat ook kleine hoeveelheden onontbeerlijk zijn voor een goed resultaat.

Dit zijn precies de ingrediënten voor een goed functionerende democratie. Heel Holland bakt. Te beginnen later deze maand tijdens de herindelingsverkiezingen. De smaak te pakken? 2019 wordt een jaar om te smullen met Provinciale Staten-, waterschaps-, en eilandsraadverkiezingen, de verkiezing van de Eerste Kamer en het Europees Parlement. De democratie verdient taart. En wij allemaal een stukje.

Kirsten Veldhuijzen is strategisch onderzoeker bestuurlijke en financiële verhoudingen bij de Algemene Rekenkamer, @kirstenregine