Column André Krouwel: Verspilling

Nummer 11, 30 juni 2017

Nu de gemeenteraadsverkiezingen dichterbij komen, worden de campagnes voorbereid. Helaas zijn veel van de activiteiten totale tijdsverspilling en hebben ze weinig tot geen effect op de opkomst. Waarom doen politieke partijen en gemeenten zoveel dingen ‘fout’ in een campagne? Simpelweg omdat een aantal grondregels wordt vergeten.

Zo moet de boodschap dat verkiezingen belangrijk zijn niet komen van politici of bestuurders zelf. Die hebben immers een direct eigenbelang bij verkiezingen. De boodschap dat de verkiezing belangrijk is, moet van peers komen, van andere burgers uit de naaste omgeving.

Steek dus niet al het geld in van die grote borden met posters van alle partijen erop. Het opkomsteffect daarvan is minder dan een procent, net als radio- en televisiespotjes of folders uitdelen. Ook folders in de brievenbus zijn geldverspilling. Zorg dat mensen zelf de posters op het raam hebben hangen, of beter: op een bord in de tuin, het liefst zo massaal mogelijk. Kiezers moeten met elkaar in gesprek gaan over op welke partij ze gaan stemmen. Zorg ook dat de ‘sleutelfiguren’ in de gemeente positief over je praten: dokters, winkeliers, voorzitters van verenigingen enzovoort. In plaats van mensen lastig te vallen tijdens het boodschappen doen, moet je gewone kiezers rekruteren die voor de partij langs de deuren gaan. Canvassen is zeer effectief, maar het moet worden gedaan door degenen die niet zelf verkiesbaar zijn.

Kiezers moeten met elkaar in gesprek gaan over op welke partij ze gaan stemmen

Daarnaast wordt vergeten dat kiezers die niet opkomen bij gemeenteraadsverkiezingen in overgrote meerderheid wel stemmen bij Tweede Kamerverkiezingen. Het zijn dus ‘situationele’ thuisblijvers, geen onwillige burgers die totaal zijn afgehaakt. Veel van die thuisblijvers hebben wel degelijk een knagend burgerschapsgevoel en vinden dat ze eigenlijk moeten gaan stemmen. Op die knop moet je dus flink drukken door hardop te zeggen dat het slecht is dat zoveel mensen thuisblijven. Tijdens het canvassen niet gelijk beginnen over je standpunten, maar benadrukken dat in deze buurt zoveel mensen niet gaan stemmen en dat je je daar zorgen over maakt. Dan gaat het burgerschapsgevoel van de thuisblijvers knagen en kan de opkomst met wel 10 procent worden verhoogd.

Een derde regel is dat er iets te kiezen moet zijn. Onderlinge inhoudelijke verschillen tussen partijen moeten worden uitvergroot tijdens een campagne, vandaar dat debatten (als er in de media over wordt bericht) en stemhulpen een groot effect hebben. Wees dus blij als radicale nieuwkomers meedoen en maak daar handig gebruik van. Partijen moeten twee of drie issues kiezen waar ze eigenaar van zijn en waar kiezers hen dus positief mee associëren. Maar ga tijdens het canvassen niet gelijk je eigen punten zenden, luister en ontvang: haak aan bij wat kiezers belangrijk vinden, want de agenda van politici en kiezers lopen ver uit elkaar. Bedenk ook dat je kiezers niet van mening laat veranderen – ze gaan door een campagne heus niet ineens andere opinies krijgen – maar wel van partij switchen. Kiezers die je eigen partij toch al overwegen naar de stembus krijgen, dat is het maximaal haalbare.

André Krouwel is politicoloog aan de VU en wetenschappelijk directeur Kieskompas, andre.krouwel@vu.nl, @AndréKrouwel