Column André Krouwel: Medialogica

Nummer 3, 24 februari 2017

In tijden van politieke campagnes wordt het steeds meer zichtbaar: de moderne medialogica. Bij uw gemeenteraadsverkiezingen merkt u het wellicht nog niet zo, maar in de nationale politiek gaat het steeds minder om de inhoud. U bent misschien zelf al op pad geweest voor een politieke partij: folderen op de markt of posters plakken. Hou maar op! Dat heeft heel weinig zin. De moderne politieke strijd vindt niet plaats op straten, pleinen en plakborden, maar op radio, tv en sociale media.

Er zijn veel mediakanalen bijgekomen, vooral in de vorm van sociale media en e-technologie, maar de pluriformiteit van de pers is daardoor niet per se toegenomen. De groeiende concentratie maakt mediabedrijven steeds machtiger. De verzwakking van politieke partijen als maatschappelijke organisaties leidt ook daar tot een professionalisering als campagnemachine. Lokale afdelingen worden steeds meer een ballast en hebben weinig toegevoegde waarde in een campagne.

Mediabedrijven raken steeds meer verknoopt met de politieke elite en worden afhankelijker van elkaar. De mediawetenschapper Gadi Wolfsfeld ziet in die samensmelting een machtsblok ontstaan die bepaald niet gunstig is voor de democratie. Er is sprake van een uitholling van kwaliteitsjournalistiek waardoor autoriteiten niet langer kritisch worden ondervraagd. Immers, voor een diepgravend artikel over een belangrijk politiek vraagstuk ontbreekt vaak de tijd – en ook simpelweg het publiek. Dat leidt ertoe dat het inhoudelijk nieuws verdrongen wordt door vooral conflictnieuws en horse-race-nieuws. Het liefst versimpelen journalisten een complexe politieke strijd tot een simpele wedstrijd met maar twee spelers.

Het medialandschap is ook op andere terreinen strijdig met democratische principes. Na Brexit en de verkiezing van Trump is er veel aandacht voor fake news en ook fascineren de internettrollen van DENK, die politieke tegenstanders en andersdenkenden online attaqueren. Maar deze antidemocratische acties via informatiekanalen zijn niet het meest verontrustend.

Waar we ons écht zorgen over moeten maken, zijn de logica en handelwijze van de traditionele media

Waar we ons écht zorgen over moeten maken, zijn de logica en handelwijze van de traditionele media. Die zijn meer dan ooit gericht op het vertellen van een ‘leuk verhaal’ dat precies in een van tevoren vastgesteld frame past. Alles wat niet in dat gefabriceerde stramien past, is óf oninteressant óf te complex om te rapporteren.

Een Amerikaanse televisiebaas verwoordde het zo: ‘Trump is gigantisch slecht voor het land, maar wat is hij goed voor mijn kijkcijfers.’ We kunnen de productie van betrouwbare en nuttige politieke informatie niet meer aan journalisten en programmamakers overlaten. We moeten als burgers weer met elkaar in debat komen.

Auteur: André Krouwel, Politicoloog VU en wetenschappelijk directeur Kieskompas, andre.krouwel@vu.nl, @AndréKrouwel