‘Campagne voeren nu nóg belangrijker’

Nummer 17, 3 november 2017

Auteur: Paul van der Zwan | Beeld: Gemeentebelangen Westerwolde

De herindelingsverkiezingen van 22 november moeten het doen zonder de aandacht die landelijke media besteden aan reguliere raadsverkiezingen. Bestuurskundig onderzoeker aan Tilburg University Julien van Ostaaijen beschouwt dat als een kans voor kandidaten. Zij kunnen hun campagnes nu beter richten op lokale kwesties en standpunten.
 


Enorme hopen stembiljetten op de vloeren van stemlokalen. De beelden na afloop van de Tweede Kamerverkiezingen eerder dit jaar liggen nog vers in het geheugen. En bij de raadsverkiezingen van 2014 was het niet veel anders. Zo druk met tellen, zullen de stembureauleden het na de komende herindelingsverkiezingen niet hebben: uit onderzoek blijkt namelijk dat de opkomst bij herindelingsverkiezingen gemiddeld rond de 10 procent lager ligt dan bij reguliere raadsverkiezingen.

Minder aandacht

Waar die geringere opkomst aan te wijten is, valt volgens Van Ostaaijen, tevens wetenschappelijk adviseur bij ProDemos, moeilijk te zeggen. Dat is niet onderzocht. ‘Maar vermoedelijk komt dat doordat de media veel minder aandacht schenken aan herindelingsverkiezingen. Dat geldt vooral voor de landelijke media.’

Mensen worden hierdoor niet alleen in mindere mate warm gemaakt voor deze verkiezingen. ‘Doordat media minder hun vizier richten op die verkiezingen weten burgers vaker dan bij andere verkiezingen niet dat er herindelingsverkiezingen zijn. Dus van het één komt ook nog eens het ander.’
Een opkomstbevorderende campagne ligt voor de hand, maar vormt volgens Van Ostaaijen niet de oplossing. Hij deed samen met Daan Jacobs onderzoek naar de campagne die de gemeente Meierijstad organiseerde voor de herindelingsverkiezingen in november 2016. Die heeft nauwelijks effect gehad op het aantal mensen dat naar de stembus ging, zo bleek.

Hapklare brokken

Toch acht Van Ostaaijen het van groot belang dat partijen in de gemeenten waar herindelingsverkiezingen zijn op campagne gaan. ‘Daardoor maken zij in ieder geval al meer duidelijk dat die verkiezingen er zijn. Voor het voetlicht brengen wanneer de verkiezingen zijn en waar die over gaan, is nu belangrijker dan bij gewone raadsverkiezingen.’
Daarnaast moeten partijen er uiteraard voor zorgen dat hun achterban ook nu weer op hen stemt. ‘Meer dan eens is gebleken dat mensen het liefst niet al te veel moeite doen om kennis te nemen van de partijstandpunten. Het is belangrijk om hapklare brokken voor te schotelen. Ik adviseer partijen ook om dat te doen.’

Het gemis aan ruime media-aandacht voor de herindelingsverkiezingen biedt partijen die ook landelijk of in andere gemeenten vertegenwoordigd zijn, naar het oordeel van Van Ostaaijen eveneens mogelijkheden. ‘Ze kunnen veel meer de thema’s, motieven en standpunten benadrukken die zij belangrijk vinden in hun gemeente, zonder dat de aandacht wordt afgeleid door onderwerpen die hun partij elders onder de aandacht wil brengen. Dat is een grote kans.’

Serie #GR2018

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen op 22 november 2017 en 21 maart 2018 publiceren we een serie artikelen over de positie en de rol van de raad.

Alle artikelen zijn online te lezen op www.vng.nl/GR2018

Fanatiek

Zo kijken enkele kandidaat-raadsleden die VNG Magazine sprak, er eveneens tegenaan. De animo om campagne te voeren is groot, zegt bijvoorbeeld Giny Luth, wethouder en lijsttrekker van Gemeentebelangen Westerwolde, de naam van de nieuwe gemeente waarin Vlagtwedde en Bellingwedde samengaan. ‘We zijn al vanaf de zomer ieder weekend op pad. Gemeentebelangen Vlagtwedde, dat in 2016 is omgedoopt tot Gemeentebelangen Westerwolde, bestond al bijna veertig jaar, maar campagne voeren, doen we nog steeds erg fanatiek.’

Daarbij heeft haar partij wel wat te winnen, aldus Luth. ‘In Bellingwedde zijn we een nieuwe lokale partij; daar willen we dus ook bekend worden. Dat vergt veel aandacht, maar Vlagtwedde vergeten we uiteraard niet.’

Je zult toch zichtbaar moeten zijn en dat gaat niet vanzelf

Luth noemt campagnevoeren ook ‘gewoon leuk’. ‘Wij doen dat misschien wat oubollig. We rijden nog met een geluidswagen door de straten en spreken de mensen toe. Maar we draaien ook het nummer Stem lokaal in het stemlokaal van Arno Jansen.’ Belangrijker nog vindt Luth de gesprekken met mensen op straat. ‘We spreken bijvoorbeeld mensen aan die in de tuin aan het werk zijn of die naar hun auto lopen. Hun vragen we wat er leeft in het dorp en wat voor suggesties ze hebben. Dat wordt gewaardeerd, we hebben alweer veel nieuwe leden binnengehaald.’

De campagne van Gemeentebelangen Westerwolde verschilt niet veel van vorige verkiezingscampagnes voor de raad. ‘Dat komt ook doordat de aanloop naar de herindeling redelijk vlekkeloos verliep: 80 procent van de inwoners is voor herindeling. Ik heb tijdens de campagne nog niemand gesproken die tegen de fusie is. Dus daar hoeven we het dan verder niet over te hebben.’

Enthousiasme

Aan enthousiasme ontbreekt het ook Ultsje Wiersma (CDA, Littenseradiel) niet. Hij is kandidaat voor zijn partij in Súdwest-Fryslân, waar het zuidelijk deel van Littenseradiel aan wordt toegevoegd. ‘Voorafgaand aan de vorige raadsverkiezingen moest ik in mijn gemeente met weinig mensen de kar trekken. Dat werkt niet motiverend. Ik ben nu in een groot campagneteam terechtgekomen van zeer gemotiveerde mensen. Dat werkt echt aanstekelijk. Het lijkt wel of mijn inzet voor de herindelingsverkiezingen daardoor steeds groter wordt.’

Uitleggen

Zijn partij kan dat enthousiasme wel gebruiken, want er valt nogal iets uit te leggen. Littenseradiel verdwijnt als zelfstandige gemeente en wordt verdeeld over twee bestaande en een nieuw te vormen gemeente. Daarnaast is Wiersma na tien jaar raadlidmaatschap in Littenseradiel weliswaar een bekende, maar in Súdwest-Fryslân kennen ze hem nog niet. ‘Bij reguliere verkiezingen speelt dat doorgaans niet. Ik doe dus veel moeite om mezelf te profileren en ook om het dorp Littenseradiel daar op de kaart te krijgen.’

Dat laatste blijft naar zijn zeggen hard nodig. ‘Ik woon dicht bij het zwembad. Met vrijwilligers draait dat als een tierelier. In korte tijd steeg het bezoekersaantal van 13.000 naar 30.000. Dat probeer ik vast te houden. Het zwembad moet in de nieuwe gemeente Súdwest-Fryslân niet ondersneeuwen bijvoorbeeld doordat vrijwilligers zich terugtrekken. Dat speelt dus een rol in mijn campagne.’

Van minder aandacht in de landelijke pers voor de herindelingsverkiezingen zegt Wiersma geen last te hebben. ‘De media komen nu al op ons af, daar hoeven we geen extra moeite voor te doen. Wij hoeven onze campagne dus niet
aan te passen aan die andere mediastrategie.’

We halen echt iets extra’s uit de kast

Extra motivatie

Tienke van der Werf, lijsttrekker voor D66 in Zevenaar, waar per 1 januari Rijnwaarden in opgaat, beschouwt de fletse aandacht van landelijke media voor de herindelingsverkiezingen juist als extra motivatie voor haar campagne: ‘Je zult toch zichtbaar moeten zijn en dat gaat niet vanzelf. We kunnen nu niet meeliften op de landelijke campagne voor de raadsverkiezingen. Neem alleen al de verkiezingsspotjes op tv die we missen.’

De kandidaten voor D66 in Zevenaar verzetten dezer dagen zelfs meer werk dan bij gewone raadsverkiezingen. ‘We hebben bijvoorbeeld een animatiefilmpje voor de verkiezingen gemaakt, dat ook te delen is op social media. We halen echt iets extra’s uit de kast.’

Landelijke partij

En ook Van der Werf heeft, net als Luth (Vlagtwedde) een wereld te winnen in een gemeente waar haar partij nog niet in de raad zit. ‘We doen dus veel moeite om Rijnwaarden erbij te betrekken.’

Bij dit alles weet Van der Werf dat de herindelingsverkiezingen voor de nieuwe gemeente Zevenaar niet alleen voor de lokale lijst van D66 van belang is, maar ook voor de landelijke partij. ‘Het zijn de eerste verkiezingen na de installatie van het kabinet-Rutte III, waarin D66 is vertegenwoordigd. Hoewel lokaal beleid doorgaans over iets andere thema’s gaat dan landelijk beleid vormen de herindelingsverkiezingen toch een soort graadmeter.’

Niet vreemd dus dat de landelijke partij D66 Zevenaar helpt waar zij kan. ‘Zij kijkt bijvoorbeeld nauwkeurig mee met onze campagne, of dat nu via internet is of niet.’ Van der Werf beschouwt dat niet als bemoeizucht of inmenging. ‘Integendeel, we hebben zelf contact gezocht met Den Haag. Daar leren we van en daarvan kunnen zij maar ook wij de vruchten plukken.’

Herindelingsverkiezingen

Op 22 november zijn er herindelingsverkiezingen in een aantal gemeenten die per 1 januari a.s. fuseren met andere gemeenten. Het gaat om gemeenten in Gelderland, Groningen en Friesland. Gelderland kent straks de nieuwe gemeente Zevenaar. Zij ontstaat door samenvoeging van Zevenaar en Rijnwaarden. In de provincie Groningen ontstaan twee nieuwe gemeenten: Westerwolde, dat wordt gevormd door samengaan van Vlagtwedde en Bellingwedde, en Midden-Groningen, waarin Slochteren, Hoogezand-Sappemeer en Menterwolde opgaan. In Friesland wordt de gemeente Littenseradiel opgeheven. Haar grondgebied wordt opgesplitst en verdeeld over drie gemeenten. Aan de bestaande gemeente Leeuwarden worden toegevoegd de gemeente Leeuwarderadeel en het noordoostelijke deel van Littenseradiel. Aan de gemeente Súdwest-Fryslân wordt het zuidelijke deel van Littenseradiel toegevoegd. De nieuwe gemeente Waadhoeke ontstaat door samenvoeging van de gemeenten Franekeradeel, het Bildt, Menameradiel en het noordwestelijke deel van Littenseradiel.