Betoog Marianne Schuurmans: ‘Geef ons ruimte voor vernieuwing’

Nummer 11, 30  juni 2017

Vijf gemeenten zijn onlangs op de vingers getikt vanwege de zogeheten ‘stemapp’. Burgemeester Marianne Schuurmans van Lingewaard betoogt waarom het belangrijk is dat gemeenten experimenteren met digitale dienstverlening.

Demissionair minister Ronald Plasterk (BZK) stuurde vorige maand een brief naar de vijf gemeenten die tijdens de verkiezingen van 2018 mogelijk een app willen inzetten. Hierbij wordt het voorbeeld van Estland gevolgd. In Estland, dat wereldwijd vooroploopt als het gaat om (online) interactie van inwoners met de (digitale) overheid, wordt al jarenlang succesvol online gestemd bij verkiezingen. Het Estse succes vormde voor Hollands Kroon, Almelo, Emmen, Molenwaard en Lingewaard reden een experiment te starten met deze app.
De app kan worden gebruikt om het draagvlak van inwoners voor initiatieven te toetsen, in een wijk, kern of gemeente. Of het nu gaat om plannen van de gemeente of om initiatieven van bewoners zelf. Bij gebleken veiligheid en gebruiksvriendelijkheid zou de app mogelijk een alternatief kunnen zijn voor de papieren stemformulieren.
Om te beoordelen of zo’n app hier technisch mogelijk is en om te toetsen hoe inwoners zo’n app zouden vinden, zijn er plannen om de app als schaduwinstrument in te zetten tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in 2018. Dat is een bevoegdheid van de gemeente en daar is niets onwettigs aan. Plasterk reageert met zijn brief echter op een vraag van een Tweede Kamerlid dat dacht dat Lingewaard de app in plaats van de reguliere, papierenverkiezing wilde inzetten. Klok en klepel dus.

Er staat een generatie op die een andere overheid verwacht

Millennials

Deze discussie geeft aan dat de digitalisering van de overheid in Den Haag politiek nog niet goed geland is. Plasterks benoeming van Digicommissaris Bas Eenhoorn moest ertoe leiden dat overheden ervan doordrongen raken dat de robotisering en digitalisering van onze samenleving verregaande consequenties hebben voor de inrichting van de overheid, voor wat betreft werkwijze en dienstverlening.  Die slag is belangrijk en urgent omdat de overheid anders de aansluiting met haar inwoners dreigt te missen. Millennials bellen niet, kijken geen televisie, schrijven geen brieven of e-mails en lezen geen huis-aan-huisblaadjes. Ze appen, facetimen, skypen, zijn actief op sociale media, kijken naar YouTube, winkelen online en sluiten vriendschappen via het world wide web.
Waarom zouden zij voor een nieuw paspoort naar het gemeentehuis gaan? Laat staan twee keer (aanvragen en ophalen)? Liever gaan zij naar de digitale balie, legitimeren zij zich met hun vingerafdruk en regelen zij hun paspoort of bouwaanvraag vanuit hun eigen luie stoel.

Draagvlak

Er staat een generatie op die een andere overheid verwacht. Een overheid die nabij is, langskomt als je zorg nodig hebt, je kent en maatwerk levert. Maar ook één die tegelijkertijd diensten levert en informatie verstrekt die 24 uur per dag digitaal toegankelijk zijn en aansluiten op de wijze waarop millennials communiceren. Daarnaast zien we de trend dat inwoners zelf hun directe woon- en leefomgeving vormgeven, zeker ook in Lingewaard.
Inwonersinitiatieven vragen om draagvlakonderzoek. Dat draagvlak laat zich lastig objectief peilen. Het inzetten van digitale instrumenten om het beleid van de gemeente of ideeën van buurtbewoners bij inwoners te meten, maakt co-creatie makkelijker en laagdrempeliger. Het is van belang om te ontdekken hoe we onze democratie dichter bij onze inwoners kunnen krijgen met behulp van beschikbare of nog te ontwikkelen digitale instrumenten. 
Lingewaard is een moderne gemeente, met relatief veel jonge en hoogopgeleide inwoners en een hoog internetgebruik. We willen onze inwoners zo eigentijds mogelijk bedienen, passend bij hun behoeften. Wij zijn daarom bij uitstek een gemeente voor pilots op het gebied van digitale dienstverlening. Experimenten binnen de regels van de wet of – daar waar we de grens opzoeken – in nauw overleg met Binnenlandse Zaken. 

Natuurlijk moeten wij oog blijven houden voor hen die niet online zijn. Dat gaat juist prima samen met het digitaliseren van onze dienstverlening. Door een aantal processen te automatiseren, houden we meer tijd over om de groep minder internetgeoriënteerde inwoners persoonlijk te bedienen. Goede dienstverlening is namelijk altijd een gebalanceerde combinatie van digitaal aanbod en persoonlijke interactie met een menselijk gezicht.

Marianne Schuurmans-Wijdeven is burgemeester van Lingewaard

Wilt u ook een betoog voor VNG Magazine schrijven? Stuur een e-mail naar redactie@vngmagazine.nl