Nummer 7, 2016

Betoog: Wouter Jong

 

De overheid heeft door Twitter voortaan een kopzorg minder tijdens crises. Dat komt door het zelfcorrigerend vermogen van Twitter, zo ondervond Wouter Jong, adviseur crisisbeheersing Nederlands Genootschap van Burgemeesters en buitenpromovendus aan Tilburg University.

Jong heeft met coauteur Michel Dückers 58.931 tweets geanalyseerd die zijn verstuurd op de avond van de gijzeling bij de NOS in januari 2015. Het Nederlands Genootschap van Burgemeesters ondersteunt burgemeesters en loco’s bij crises. De analyse van de auteurs dient om meer van het getwitter tijdens crises te leren.

De tweets zijn verkregen via de webtool van Coosto. De analyse van de auteurs heeft geleid tot een artikel dat een prijs kreeg van de Universiteit van Central Florida.

Uit de Twitteranalyse komt onder meer het zelfcorrigerende vermogen van Twitter naar voren. Op de avond van de gijzeling ontstonden namelijk diverse hardnekkige geruchten. Onder meer ging het gerucht dat bij het Vlaamse VRT Nieuws iets vergelijkbaars gaande was, wat zeker vlak na de aanslag op Charlie Hebdo impact had. Twitteraars wisten deze geruchten te ontkrachten, door de geruchten online en in gezamenlijkheid te factchecken.

VRT-gerucht

Het VRT-gerucht dat ontstond, blijkt het resultaat te zijn van een samenloop van omstandigheden en verkeerd begrepen humor. Wat was het geval? Om 20.00 uur start het NOS Journaal met een testbeeld en het bericht dat er door omstandigheden geen uitzending volgt. Voor de buitenwereld blijft het tot 20.07 uur onduidelijk wat de reden is waarom het nieuwsprogramma niet wordt uitgezonden.

Op Twitter zien wij op dat moment vooral grappige tweets over de verstoring. Zo twittert @laviejanroos (30.000 volgers) dat dit het meest objectieve journaal ooit wordt. Een Vlaamse twitteraar reageert daarop. Deze @koendelaey wil eigenlijk zeggen “dat wanneer de Vlaamse VRT niet zou uitzenden, het dan ook het meest objectieve journaal zou zijn”. Hij formuleert het echter als “in Vlaanderen idem dito…”. Om zijn tweet extra ludiek te maken, plaatst hij er een foto van een VRT-testbeeld bij die hij via Google Images heeft gevonden.

Gijzeling

De tweet komt bij @laviejanroos binnen op het moment dat in Nederland inmiddels duidelijk is geworden dat er sprake is van een gijzeling bij de NOS. De combinatie van “een gewapende bij de NOS” én “in Vlaanderen idem dito” doet @laviejanroos besluiten het nieuws van @koendelaey te retweeten naar zijn volgers. Het gerucht dat ook in Vlaanderen een gewapende man rondloopt krijgt daarmee direct massa.

De manier waarop het gerucht wordt weerlegd, noemen we het zelfcorrigerend vermogen van Twitter. Twitteraars brengen binnen een kwartier tijd stukjes informatie op een Wikipedia-achtige manier bijeen. De foto van het testbeeld wordt via Tineye.com herleid tot een oude website. Het is de eerste aanwijzing dat de foto niet authentiek is. Andere twitteraars wijzen erop dat de VRT nog steeds uitzendt. Dat is de tweede aanwijzing. Vervolgens melden weer andere twitteraars dat het logo op de foto de oude huisstijl van de VRT betreft. Derde aanwijzing dat het gerucht niet authentiek is. De finaleklap wordt gegeven door @sachadeboer (50.000 volgers), die met kennis van zaken meldt dat het VRT-journaal om 19.00 uur en niet om 20.00 uur uitzendt.

Lessen voor gemeenten

Voor de toekomst leren we uit deze casus dat de buitenwereld het als een sport ziet om geruchten op waarheid te toetsen. Dat geldt met name bij geruchten die relatief makkelijk te factchecken zijn. Gemeenten die met een crisis te maken krijgen, zullen het beeld op sociale media net als voorheen moeten monitoren. Maar waar de overheid vroeger op tal van geruchten moest reageren, zullen die nu eerder door de buitenwereld zelf worden weerlegd. Een kleine, doch relevante kopzorg minder tijdens crises.

Wouter Jong, adviseur crisisbeheersing bij het Nederlands Genootschap van Burgemeesters en buitenpromovendus aan de Universiteit van Tilburg

Wilt u ook een betoog schrijven? Stuur een mail naar redactie@vngmagazine.nl