Vier uitdagingen voor gemeenten (in elk geval voor Enschede)

Gemeenten worstelen nog met hun rol bij de inburgering en participatie van statushouders. En dus vraag je elkaar om input, menen Lenneke Niënhuis en Inge Stegeman van de gemeente Enschede. Zij vertellen in hun workshop wat goed gaat in hun stad – en wat nog beter moet.

Wat goed draait in Enschede, vertelt beleidsadviseur Lenneke Niënhuis, is het programma ‘meedoen en thuis voelen in de stad’. Onder de naam ‘Doe mee in Enschede’ doen statushouders meer zelfvertrouwen, motivatie én kennis over de stad op. Inburgering en de participatieverklaring zijn opgenomen in dit programma. Het werkt, laten metingen ‘voor en na’ zien. Niënhuis: ‘Mensen gaan vrijwilligerswerk doen en nemen deel aan activiteiten. Ze komen uit hun isolement.’

Maar er zijn ook zaken waar zij en haar collega, coördinator Asiel en Integratie Inge Stegeman, nog mee worstelen. Vier daarvan leggen zij vandaag op tafel, de deelnemers aan de workshop reageren – soms met een oplossing, meestal met herkenning.

Betrokken partijen kennen elkaar niet goed

Er gebeurt genoeg, maar weten partijen van elkaar wat ze doen? Toen bleek dat het overzicht (ook) in Enschede een beetje ontbrak, dook daar meteen een marktpartij op. Stegeman vertelt: ‘Zij wilden een online platform voor ons bouwen. Dat klinkt mooi, maar toch heb ik het afgehouden. Ik vond dat we elkaar eerst een warme hand moesten geven. Eerst goede gesprekken, dan digitale ondersteuning.’

Maar het blijft een lastig punt: hoe zorg je voor overzicht? Een deelnemer vertelt: ‘Als een gezin door problemen bij Jeugd en Gezin terecht komt, zijn er al heel wat partijen bij hen op bezoek geweest. En ook al werk ik zelf bij de gemeente, ik moet bekennen dat ik ze vaak ook niet ken.’ Een ander zegt: ‘Bij ons doen VluchtelingenWerk en onze welzijnsorganisatie de begeleiding van statushouders gezamenlijk en dat gaat goed. Ze kennen elkaars kracht: als specialistische kennis nodig is, worden welzijnswerkers ingezet.’

Hoe organiseer je contacten met werkgevers?

Werkgevers willen best iets doen voor statushouders. In Enschede merken ze wel dat werkgevers vaak een subsidie verwachten. Niënhuis: ‘Maar budget voor participatie is er niet meer.’ Een deelnemer vertelt dat in haar gemeente de loonkostensubsidie wordt ingezet, ook al is dat maar voor zes maanden. Met het risico dat het daarna alsnog ophoudt’, geeft ze toe.

Sowieso: hoe organiseer je de contacten met werkgevers? Een van de deelnemers is zelf werkconsulent en bemiddelt voor ‘haar’ werkgevers ook de statushouders. ‘Het is belangrijk werkgevers niet met een extra contactpersoon te confronteren, want dat wekt irritatie.’ Mist zij niet de specifieke kennis om deze groep naar werk te begeleiden? ‘Die doe ik gaandeweg op. Als je een apart iemand inzet, ontneem je mij de kans die kennis te verwerven.’

Soms loopt het anders dan verwacht: de Suryoye in Enschede

In Enschede-Zuid is door gezinshereniging en verhuizingen – ook uit andere gemeenten – een grote gemeenschap van Syrisch-Orthodoxe christenen (de Suryoye) ontstaan. Die ontwikkeling stelt de gemeente voor vragen: is dit wenselijk? Kunnen we dit sturen?

Door een mooi toeval blijkt een van de deelnemers – zelf ambtenaar in Hengelo – zelf Suryoye én woonachtig in de wijk Enschede-Zuid. Zij vertelt: ‘Deze mensen zoeken hun familie en bekenden op. Die vormen een veilige omgeving. Er zijn dan altijd mensen in de buurt om je te helpen met papieren.’ Zij ziet ook de nadelen daarvan: ‘Er is minder stimulans om te taal te leren. In de wijk ontstaan meer ‘zwarte’ scholen. En familiefeestjes – hoe onschuldig ook – kunnen ook overlast geven!’ Niënhuis en Stegeman zijn blij met dit nieuwe contact. ‘We willen meer in gesprek komen met de Syriërs in deze wijk, wat fijn als u daarbij wilt helpen.’

De gemeente worstelt met de regierol

Inburgeraars hebben zelf de verantwoordelijkheid voor hun traject. Maar hoe weet je als gemeente of dit goed verloopt, of iedereen meedoet en er voldoende aan heeft? Volgens Niënhuis wil Enschede een regierol pakken, maar bestaat er vooral twijfel over de invulling daarvan: zelf doen of uitbesteden?

‘Zelf doen’, vinden de meeste deelnemers. Zet betrokken ambtenaren bij elkaar. Denk aan werkbegeleiders en sociale wijkteams – laat ze samenwerken in regieteams. Het is vooral belangrijk dat de contactpersoon voor de statushouder iemand van de gemeente zelf is, zegt een deelnemer. ‘Dat voelt logischer voor de klant. Die moet zich niet hoeven afvragen wie jij eigenlijk bent.’