‘Gezondheid als middel om je ding te doen’

Een brede focus op het begrip gezondheid kan bijdragen aan betere en snellere integratie, Henneke Berkhout van GGD Kennemerland zoekt  vanuit het concept  Positieve Gezondheid  naar de juiste interventies op het gebied van gezondheid en participatie.

Wat is gezondheid? In 1948 definieerde de WHO het begrip als volgt: een toestand van volledig fysiek, geestelijk en sociaal welbevinden en niet slechts de afwezigheid van ziekte of beperking. Sinds die tijd zijn steeds aanvullende  inzichten ontstaan op  gezondheid. Dankzij onderzoek komen we steeds meer te weten over factoren die de gezondheid beïnvloeden. Henneke Berkhout noemt als voorbeeld het onderzoek naar de zogeheten Blue Zones. Dit zijn plaatsen op aarde waar de mensen in goede gezondheid opvallend oud worden. Deze zones liggen over de hele wereld verspreid, maar de mensen die er leven hebben opvallend veel gemeen. Hun leefstijl kenmerkt zich onder meer door gezond en matig eten, regelmatige, natuurlijke beweging, het hebben van een doel, een sociaal netwerk en geen chronische aandoeningen.

Sense of Coherence  helpt ontberingen ‘beter’ doorstaan

Berkhout benoemt vervolgens het begrip Sense of Coherence van Aaron Antovsky. Mensen die hierover beschikken, doorstaan  zware ontberingen relatief ‘goed’.  Berkhout: ‘SOC heb je als je in staat bent je situatie te begrijpen, als je het gevoel hebt dat je invloed hebt op je situatie  en als je zingeving ervaart. Om dit voor mezelf grijpbaarder te maken, stel ik daartegenover wat je ervaart als er geen sprake is van SOC. Dat is: verwarring, machteloosheid en zinloosheid.’

Gebrek aan SOC leidt tot apathie en psychische klachten. Henneke betoogt dat al deze kennis en inzichten een bredere definitie en een ander perspectief op gezondheid vereisen. ‘Gezondheid kun je ook zien als middel om “je ding te doen”. Je kunt er vanuit wisselend perspectief naar kijken. Het verbreden van de definitie en perspectief maakt dat je de factor gezondheid beter kunt benutten en beïnvloeden in het integratieproces.’

De zes dimensies van positieve gezondheid

In haar zoektocht naar een passender definitie van gezondheid stuitte ze op het concept Positieve Gezondheid van wetenschapper Machteld Huber. Huber onderscheidt zes dimensies van gezondheid: lichaamsfuncties, mentale functies en beleving, zingeving/spirituele dimensie, kwaliteit van leven, sociaal maatschappelijke participatie en dagelijks functioneren. Positieve gezondheid is het  vermogen van mensen zich aan te passen en eigen regie te voeren, in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven.

Berkhout: ‘ Dit concept benadrukt de kracht van mensen, niet de zwakte. Het focust  minder op de afwezigheid van ziekte.  Gezondheid wordt gezien in termen van veerkracht, functioneren en participatie.  Het is erop gericht mensen in hun kracht te  houden of krijgen en eigenaar laten zijn van hun proces. Er is aandacht voor sociale en fysieke factoren die bevorderen dat iemand het vermogen heeft die kracht te ontwikkelen.’

Eritrese jongeren werken aan toekomst met empowerment training

‘Natuurlijk, als mensen ziek zijn is medische behandeling noodzakelijk, maar in  onze aanpak is gezondheid niet het doel, maar een middel, opdat iemand weer een toekomstperspectief krijgt . Met het begrip positieve gezondheid in gedachten is de GGD een empowerment training gestart,  waarbij gewerkt werd aan het  vergroten van het zelfvertrouwen, het zich in Nederland presenteren en hulp vragen. Een aantal Eritrese jongeren heeft deze training gedaan.  

Aanleiding tot de  empowerment training waren  signalen van  boosheid, eenzaamheid, angst en depressieve klachten, blowen/ drank gebruik, overlast  met betrekking tot deze groep. Er werd een toekomstplan opgesteld waarin doelen en hulpvragen zijn opgesteld. Met dit plan zijn de Eritrese jongeren aan het werk om hun leven in Nederland invulling te geven. Deze aanpak draagt er toe bij dat de gezondheid is verbeterd en de jongeren werken aan hun toekomst.’