Vroegsignalering? Dat is doorgaans een brief op poten van een deurwaarder

Misschien wel de meest bijzondere workshop op 27 juni in Heerenveen was die van Anke Marije Piebenga en Marieke Vos. Géén gelikte powerpoint, géén best practices. Wel een rauw en goudeerlijk verhaal over hun hulpverlening aan Eritreeërs in Leeuwarden. ‘Pff, ik heb nu wel even behoefte aan iets positiefs’, verzucht iemand hardop in de zaal.

‘Nee, dit wordt geen vrolijk verhaal’, vertelt Anke Marije meteen aan het begin. De medewerksters van Amaryllis hollen vanaf 1 april door Leeuwarden om statushouders te helpen met… ‘ja nou, eigenlijk met alles’. Amaryllis is de coöperatie waarbinnen de negen sociale wijkteams van Leeuwarden opereren.

Ambulante hulp verlenen

Marieke: ‘We rennen van hot naar her, verzamelen problemen en plakken pleisters. Dat doen we zo goed als we kunnen, maar tegelijk weten we: het is niet goed genoeg.’ Samen met vier collega’s verlenen ze sinds drie maanden ambulante hulp bij statushouders die vanaf 2014 in het land zijn. In Leeuwarden gaat het vooral om nieuwkomers uit Eritrea. Anke Marije: ‘Je hoort tegenwoordig veel over vroegsignalering. Nou, dat werkt nog niet goed.  Bij ons is vroegsignalering doorgaans de brief op hoge poten van de deurwaarder. Dan vragen we door en ineens zet iemand dan een bananendoos vol post op tafel. Wat wij doen is brandjes blussen en puinruimen!’

Nooit van de blauwe map gehoord

De veertig toehoorders, veel werken er bij het COA of bij gemeenten, gaan gedurende het relaas niet bepaald vrolijker kijken. Het is ook niet niks. De toch al schrijnende verhalen van vluchtelingen uit Eritrea gaan vaak gepaard met woningnood, stress over gezinsleden in het thuisland, een opeenstapeling van bureaucratische problemen en vaak komt er een scala aan psychosociale problemen om de hoek kijken. ‘Van overgewicht bij jonge meiden tot drank- en drugsmisbruik bij jongens. Problemen die de vaak jonge vrijwilligers en stagiaires bij VluchtelingenWerk ook moeilijk in kaart krijgen, laat staan oplossen.’ In de asielketen is volgens beide spreeksters sprake van overdrachtsproblemen. ‘Wij hadden echt nog nooit van die blauwe map van het COA gehoord.’

Tip uit Achtkarspelen: betrek oudere Eritreeërs bij een case!

Het mooie van zo’n bijeenkomst bleek dat de gebundelde kracht en kunde resulteert in concrete tips. Een ambtenaar van de gemeente Achtkarspelen, waar meer dan honderd statushouders zijn gehuisvest, steekt haar vinger op. ‘Wij betrekken oudere, meer ervaren Eritreeërs bij problemen van jonge landgenoten en dat werkt echt heel goed. Zij spreken met gezag en vormen een geschikt aanspreekpunt voor zowel de hulpverleners als de hulpbehoevenden.’

Een droom? Clustering in een centrum!

Als achteruit de zaal iemand verzoekt om iets meer positivisme (‘zoals in Smallingerland, dáár werd ik blij van!’), haakt Marieke daarop aan. ‘Tja, ik ga hier geen mooie leugen ophangen. Maar zal ik jullie dan over mijn droom vertellen?’ In de zaal klinkt opluchting: ‘Jaaa, alsjeblieft!’ Marieke: ‘Nou, wat mij mooi lijkt, is om statushouders veel meer dan nu in slimme clusters te huisvesten. Om studenten van NHL en Stenden daar te laten werken aan begeleiding. Om met budgetcoaches te werken en slimme voorlichting. Nee, dat hoeft niet individueel te zijn, dat is kostbaar. Maar het moet wel structuréel.’ En Anke Marije vult aan: ‘Ik denk dat we grip moeten krijgen op problemen voordat ze ontstaan. We moeten onszelf “naar voren werken”. Geen puin ruimen, maar voorkomen dat muurtjes instorten, dát is de kunst!’


Kijktip!

Anke Marije en Marieke vertoonden deze reportage van Nieuwsuur over de integratie van Eritreeërs, met onder meer voorbeelden uit de gemeenten Oss, Amsterdam en Den Haag.