De afgelopen jaren heeft wethouder Arjan Kampman zich in Enschede sterk gemaakt voor een andere manier van werken in het bijstandsbeleid. Minder vanuit wantrouwen, meer vanuit vertrouwen en verbinding. Wat begon met stevige kritiek op een streng systeem, groeide uit tot een beweging die diep doordringt in de manier waarop beleid en uitvoering elkaar versterken. In dit interview deelt hij zijn ervaringen, inzichten en de lessen die hij onderweg heeft geleerd.
Wat trof u aan in Enschede toen u begon als wethouder?
'De bijstand stond echt in brand, dat was het gevoel. Niet alleen in Enschede overigens, dat zag je in het hele land. Het beleid was te veel gestoeld op wantrouwen. Mensen werden soms eerder gezien als potentiële fraudeur dan als inwoner met een hulpvraag. Dat moest anders. Voor mij was het duidelijk: de menselijke maat moest terug, en dat hebben we ook expliciet in het coalitieakkoord opgenomen.'
Hoe heeft u geprobeerd het vertrouwen te herstellen?
'Het begint met een fundamentele houding: samen optrekken, niet van bovenaf opleggen. Toen ik binnenkwam, zeiden mensen: zeg maar wat je wilt. Maar ik wilde eerst luisteren. Wat zijn de dilemma’s in de uitvoering? Waar lopen mensen tegenaan? Samen hebben we leidende principes (kernwaarden) opgesteld en een handboek ontwikkeld: een lijst met veertig knelpunten in de Participatiewet uit de praktijk. Daarmee zijn we ook landelijk het gesprek aangegaan, bijvoorbeeld met de VNG en ministeries. De kracht zit in het benutten van praktijkervaringen als basis voor goed beleid.'
Hoe belangrijk is de samenwerking met de uitvoering voor deze omslag?
'Cruciaal. Je kunt wel van alles bedenken op papier, maar beleid maak je niet achter een bureau. Dat moet je doen met de mensen die het dagelijks uitvoeren. We hebben bijvoorbeeld als uitgangspunt dat beleidsstukken niet meer geschreven mogen worden zonder input van de uitvoering. En we voeren ook samen het gesprek over de grenzen van maatwerk. Ik was vanochtend nog bij het portefeuillehoudersoverleg: daar zaten beleidsadviseurs, communicatie, het management en mijn bestuursadviseur aan tafel. Daar praten we over: hoe krijg je die menselijke maat ook écht in toezicht en handhaving?'
Wat bedoelt u precies met menselijke maat in handhaving?
'Voor veel mensen klinkt ‘handhaving’ streng en hard. Maar het begint juist bij preventie en contact. Iemand die een uitkering aanvraagt, krijgt bij ons een servicegesprek: begrijp je alles, weet je wat er van je verwacht wordt? Dat haalt veel spanning weg. Veel zaken die vroeger meteen als fraude werden gezien, blijken gewoon misverstanden. Dan is het belangrijk dat je ruimte laat voor herstel en uitleg. Als overheid moet je kunnen zeggen: dit is maatwerk, en dit is waarom we het zo doen. Wanneer de situatie daarom vraagt, zetten we ook gerichte handhavingsmaatregelen in om onrechtmatige versterking van overheidsgelden te voorkomen. Zo tonen we onze verantwoordelijkheid en bouwen we aan het vertrouwen van alle inwoners.'
Wat merkt de inwoner van Enschede daar concreet van?
'Dat het persoonlijker is geworden. Medewerkers proberen altijd eerst persoonlijk contact te zoeken, voordat er een brief op de mat valt. Zoals Senior Handhaving Kim Cooper ook vertelde in de video: gewoon de telefoon pakken, bellen, vragen wat er aan de hand is. Dat maakt een enorm verschil in hoe inwoners zich behandeld voelen. Ook bezoeken we plekken zoals de ‘Wijkwijzer’, bijvoorbeeld in Glanerburg, waar ik met vrijwilliger Alex Menko en wijkondersteuner Jeroen Wams sprak. Daar hoor je direct wat er speelt bij mensen. Daar ontstaat beleid dat écht raakt aan de praktijk.'
Welke resultaten ziet u inmiddels?
'We krijgen veel positieve signalen terug. De tevredenheid van inwoners stijgt, het aantal bezwaarschriften is gehalveerd en onze samenwerkingspartners voelen zich echt onderdeel van het beleid, niet alleen uitvoerder. Maar het is nooit af. Elk jaar scherpen we het beleid aan op basis van signalen uit de stad en uit de uitvoering. Dat maakt het sterker én eerlijker.'
Wat zou u andere bestuurders willen meegeven?
'Wees benaderbaar, letterlijk. Mijn 06-nummer circuleert de hele dag rond, en mensen gaan daar fatsoenlijk mee om. Laat zien dat je bereikbaar bent, dat je luistert, dat je moeite doet. Vertrouwen begint bij hoe jij zelf het contact aangaat. Uiteindelijk is dat de enige manier waarop je mensen echt helpt: niet vanuit systemen, maar vanuit oprechte verbinding.'
Bekijk de video:
Meer informatie
Wilt u ook de menselijke maat in het bijstandsbeleid versterken? En heeft u behoefte aan praktische handvatten en ondersteuning? Neem dan contact op met de adviseur Werk en Inkomen in uw regio.