Nederland heeft een groot woningtekort en het woningaanbod sluit onvoldoende aan op de behoefte. Met de Wet versterking regie volkshuisvesting wil de overheid meer regie krijgen op hoeveel woningen worden gebouwd, op welke locaties en voor welke doelgroepen.
De wet introduceert duidelijke kaders voor:
- Betaalbaarheid van woningen (2/3 betaalbaar, waarvan 30% sociaal)
- Regionale samenwerking
- Snellere procedures
- Betere kansen voor urgent woningzoekenden
Voor gemeenten betekent dit een brede opgave: van woningbouw tot woonruimteverdeling en van beleid tot uitvoering.
De Wet versterking regie volkshuisvesting is gefaseerd in werking getreden. Een groot deel van de wet geldt sinds 1 juli 2026. Voor enkele onderdelen, waaronder de verplichte volkshuisvestingsprogramma’s, de verplichte urgentieregeling en de nadere uitwerking in het Besluit en de Regeling versterking regie volkshuisvesting, volgen de wettelijke verplichtingen op een later moment.
Om tijdig aan de wettelijke termijnen te kunnen voldoen, adviseert de VNG gemeenten om nu al aan de slag te gaan. Op deze pagina leest u onder meer wat uw gemeente nu al kan doen.
- Verplicht volkshuisvestingsprogramma voor gemeenten, provincies en rijk
- Regionale afspraken over woningbouw en woonruimteverdeling
- Uniforme definities voor betaalbare woningen en aandachtsgroepen
- Verplichte urgentieregeling in de huisvestingsverordening
- Nieuwe instrumenten om woningbouwprocedures te versnellen
- Meer nadruk op monitoring en data
De wet brengt niet alleen nieuwe regels, maar vraagt ook om andere manieren van samenwerken en sturen.
De Wet versterking regie volkshuisvesting is per 1 juli 2026 gefaseerd in werking getreden. Voor gemeenten betekent dit de volgende (beoogde) termijnen:
- Volkshuisvestingsprogramma: uiterlijk 1 juli 2027 vastgesteld
- Huisvestingsverordening/urgentieregeling: uiterlijk 1 januari 2028 gereed
Stand van zaken wetgeving (juli 2026)
- Het Besluit versterking regie volkshuisvesting wordt naar verwachting per 1 januari 2027 van kracht. Hierin worden diverse onderdelen van de wet nader uitgewerkt.
- De Regeling versterking regie volkshuisvesting met nadere regels, onder andere over de urgentieregeling, moet nog worden vastgesteld door de minister. De beoogde inwerkingtreding is 1 oktober 2026.
Hoewel een aantal verplichtingen pas op een later moment ingaat, betekent deze stand van zaken dat gemeenten nu al kunnen starten met de voorbereidingen.
Door nu te beginnen met de voorbereiding van onder meer het volkshuisvestingsprogramma, de regionale afstemming en de huisvestingsverordening kunnen gemeenten tijdig voldoen aan de wettelijke termijnen zodra deze van toepassing zullen zijn.
De planning op deze pagina is gebaseerd op de huidige stand van de wetgeving en de door het rijk uitgesproken beoogde invoeringstermijnen. Zolang het Besluit en de Regeling nog niet definitief zijn vastgesteld, kunnen daarin nog wijzigingen optreden. De VNG actualiseert deze pagina zodra daar aanleiding voor is.
Aandachtspunt is dat enkele inhoudelijke wijzigingen ook nog niet van kracht zijn. Bijvoorbeeld de landelijke regels voor het vergunningsvrij realiseren van mantelzorg- en familiewoningen, dit is afhankelijk van het moment dat het Besluit versterking regie volkshuisvesting van kracht wordt. Gemeenten kunnen al wel anticiperen op de komende wijzigingen door hun beleidskaders hiervoor aan te passen.
Volkshuisvestingsprogramma
Elke gemeente moet een volkshuisvestingsprogramma opstellen. Dit wordt het centrale document voor het woonbeleid en vervangt de verplichte Woonvisie.
Het Volkshuisvestingsprogramma bevat in ieder geval:
- De benodigde woningvoorraadontwikkeling
- De woningbouwopgave (nieuwbouw en bestaande voorraad)
- Beleid voor betaalbaarheid
- Beleid voor aandachtsgroepen
- De koppeling met zorg, leefbaarheid in wijken en sociale samenhang
Belangrijk:
- Gemeenten moeten expliciet beleid opnemen voor de huisvesting van aandachtsgroepen, waaronder urgente woningzoekenden
- De huisvesting van deze groepen moet regionaal evenwichtig worden verdeeld
- Het programma wordt gebaseerd op data en monitoring (bijvoorbeeld van woningbehoefte, doorstroming en zorgvraag)
Huisvestingsverordening (verplicht onderdeel: urgenten)
De wet verplicht gemeenten om regels vast te stellen voor wettelijk urgente woningzoekenden. Dit gebeurt via de huisvestingsverordening.
De huisvestingsverordening:
- is een juridisch instrument om te reguleren in geval van schaarste en leefbaarheidsproblemen
- bepaalt wie voorrang krijgt bij woningtoewijzing
- kan daarnaast regels bevatten rond woninggebruik, opkopen van woningen en toeristische verhuur
- moet worden onderbouwd en proportioneel toegepast
Daarnaast moeten gemeenten:
- regionaal afstemmen over de verdeling van urgente woningzoekenden (fair share)
- afspraken maken over het aandeel woningen voor urgenten
- deze afspraken, waar relevant, verwerken in de verordening en uitvoering
De VNG ondersteunt gemeenten hierbij met een model huisvestingsverordening en handreiking huisvestingsverordening.
Regionale samenwerking (woningbouwregio en woningmarktregio)
De wet introduceert 2 belangrijke regionale niveaus met elk een eigen doel en systematiek:
Woningbouwregio
Focus: bouw en programmering
Doel: voldoende en betaalbare woningen realiseren
Binnen de woningbouwregio maken gemeenten afspraken over betaalbaarheid, met als uitgangspunt:
- 2/3 betaalbaar,
- waarvan 30% sociale huur
- Wanneer een gemeente minder sociale huur heeft dan het landelijk gemiddelde (25,6%), moet 30% van de nieuwbouw uit sociale huur bestaan
- Wanneer een gemeente meer sociale huur heeft dan het landelijk gemiddelde, ligt de nadruk meer op woningen voor middeninkomens: 40% middenhuur of betaalbare koopwoningen.
Deze doelen worden door de provincies regionaal geborgd, met ruimte voor differentiatie tussen gemeenten.
Woningmarktregio
Focus: woonruimteverdeling en urgente woningzoekenden
Doel: evenwichtige verdeling van woningzoekenden, met name urgente groepen
Gemeenten binnen de woningmarktregio moeten afspraken maken over:
- de verdeling van urgente woningzoekenden
- het percentage woningen dat beschikbaar is voor urgenten
Belangrijk: Als gemeenten geen afspraken maken, geldt een wettelijke terugvalnorm van minimaal 15% van de vrijkomende woningen voor urgenten. Dit maakt regionale samenwerking op dit niveau niet vrijblijvend.
Deze regionale samenwerking betekent dat gemeenten:
- moeten samenwerken met andere gemeenten binnen beide regio’s
- keuzes moeten maken over:
- verdeling van de bouwopgave (woningbouwregio)
- verdeling van woningzoekenden (woningmarktregio) - deze afspraken moeten vertalen naar:
- het volkshuisvestingsprogramma
- de huisvestingsverordening (in ieder geval de urgentieregeling)
Rol van de provincie
De provincie speelt een belangrijke rol bij de uitvoering van de wet, met name op regionaal niveau.
De provincie:
- bewaakt de regionale samenhang binnen zowel de woningbouwregio als woningmarktregio
- ziet toe op het maken en nakomen van regionale afspraken
- heeft een rol in het toedelen en bewaken van de woningbouwopgave
- houdt toezicht via interbestuurlijk toezicht
Als gemeenten onvoldoende tot afspraken komen of afspraken niet worden nagekomen, kan de provincie:
- sturen en bijsturen
- in het uiterste geval ingrijpen
Verbinding tussen woning en zorg
De wet vraagt expliciet om samenhang tussen:
- wonen
- zorg en ondersteuning (Wet maatschappelijke ondersteuning)
Gemeenten moeten
- de woonbehoefte van aandachtsgroepen (zoals ouderen, uitstroom uit instellingen) in beeld brengen
- deze opgave opnemen in het volkshuisvestingsprogramma
- afstemmen met:
- zorgaanbieders
- woningcorporaties
- regiogemeenten - gegevens verzamelen over zorggerelateerde woonbehoefte
- deze gegevens betrekken bij beleid en prestatieafspraken met woningcorporaties
Meer informatie
Voor het uitvoeren van de wet is het nodig dat gemeenten:
- woningbehoefte in kaart brengen (inclusief aandachtsgroepen)
- starten met regionale gesprekken met regiogemeenten en woningcorporaties (woningbouwregio en woningmarktregio)
- bestaande documenten inventariseren (woonvisie, afspraken)
- volkshuisvestingsprogramma voorbereiden
- regels vaststellen voor wettelijk urgente woningzoekenden in de huisvestingsverordening
- capaciteit en interne samenwerking organiseren
- starten met data en monitoring
Ter ondersteuning biedt de VNG de volgende producten aan:
Zelfscan
De VNG heeft een zelfscan (pdf, 4,2 MB) ontwikkeld:
- Praktisch werkdocument met vragen
- Helpt bij inzicht in de huidige stand, voorbereiding van keuzes, structureren van interne en regionale gesprekken
- Geschikt voor gemeenten die al gestart zijn (als checklist)
- Geschikt voor gemeenten die nog moeten beginnen (als startpunt)
Model en handreiking huisvestingsverordening
De VNG heeft ook een nieuw model huisvestingsverordening en nieuwe handreiking opgesteld. Via de huisvestingsverordening moeten gemeenten regels vaststellen voor wettelijk urgente woningzoekenden.
- Handreiking Huisvestingsverordening (pdf, 951 kB)
- Modelhuisvestingsverordening 2026 (nieuw model, maart 2026, docx, 95 kB)
- Toelichting modelhuisvestingsverordening 2026 (maart 2026, docx, 91 kB)
- Implementatiehandleiding Modelhuisvestingsverordening (2026, pdf, 1036 kB)
- Ledenbrief over de nieuwe Modelhuisvestingsverordening (pdf, 122 kB)
Uitkering Gemeentefonds
Ter voorbereiding op de invoering van de Wet versterking regie heeft de rijksoverheid al incidentele middelen uitgekeerd aan gemeenten via de algemene uitkering uit het Gemeentefonds (decembercirculaire 2025). In 2026 start de structurele uitkering aan gemeenten voor de nieuwe wettelijke taken.
Belangenbehartiging richting het rijk
Als u vragen heeft over de Wet versterking regie volkshuisvesting, dan is het advies om eerst alle bovenstaande informatie op deze pagina te lezen.
Online spreekuren
De VNG organiseert samen met het ministerie van BZK, IPO en Aedes een reeks online spreekuren om u te informeren. U kunt daar ook uw vragen stellen en ervaringen uitwisselen met collega’s. De spreekuren gaan over de volgende thema’s:
- Donderdag 2 juli, 11.00 uur:
Wat moet wanneer geregeld zijn? (planning, verplichtingen & mijlpalen)
Bekijk de opname (de geluidskwaliteit wordt beter na 6,5 minuut)
Deelnemers aan het gesprek: Cindy-maria Helbers-Bakx en Thomas Knox (VNG), Marianne Seij, Nicole Fikke, Kevin van Engelshoven en Mark Dammink (ministerie van BZK) en Jan Jaap Veldhuis (IPO). - Donderdag 3 september, 14.00 uur:
Betaalbaarheidseisen & woningbouwprogrammering - Maandag 14 september, 13.00 uur:
Volkshuisvestingsprogramma (VHP) & samenhang met Wmo - Dinsdag 29 september, 13.00 uur:
Urgentiecategorieën & huisvestingsverordening (urgentieregeling) - Donderdag 8 oktober, 11.00 uur:
Rollen, regie & samenwerking (rijk-provincie-gemeente) - Dinsdag 27 oktober, 13.00 uur:
Data, monitoring & uitvoering
Meld u aan voor een of meer spreekuren
Vragen?
Is uw vraag toch niet beantwoord? Stel hem dan via het vragenformulier. Let op: binnenkort komt er nog een aanvulling met informatie over de huisvesting van aandachtsgroepen. Tot die tijd kunnen vragen hierover nog niet of niet volledig worden beantwoord.
De VNG beantwoordt de vragen zelf of stuurt ze door naar het ministerie van BZK, het IPO of Aedes.