In de rubriek ‘Vraag het de jurist’ buigen juristen van de VNG zich over vragen rond toezicht en handhaving die leven bij gemeenten. Janneke van Iersel, als jurist verbonden aan het team Multidisciplinaire Samenwerking Naleving, beantwoordt in deze editie de vraag: Wanneer en waarom sluit u een convenant?
Samenwerken en gegevens delen gebeurt in het openbaar bestuur steeds vaker. Gemeenten, uitvoeringsorganisaties en private partners zoeken elkaar op om maatschappelijke opgaven aan te pakken. Denk hierbij aan opgaven gerelateerd aan woonfraude, zorg, veiligheid of het sociaal domein. In dit soort situaties wordt er regelmatig geopperd om een convenant te sluiten. Maar is dat ook altijd nodig en verstandig? En hoe voorkom je dat een convenant juridisch tegen je werkt? Een recente uitspraak van de Rechtbank Den Haag laat zien dat het ook nog weleens mis kan gaan.
Wat speelde er in de rechtszaak?
In de zaak ECLI:NL:RBDHA:2026:424 stond een samenwerking centraal waarbij persoonsgegevens werden gedeeld zonder geldige grondslag. De rechtbank maakte duidelijk dat een convenant samenwerking kan structureren, maar geen wettelijke bevoegdheden creëert. In dit concrete geval oordeelde de rechtbank dat de verstrekte gegevens niet binnen de reikwijdte van de wettelijke bepalingen voor de verstrekking van BRP-gegevens vallen. De woningcorporatie had om gegevens gevraagd voor een koopwoning, terwijl de wet en de gemeentelijke verordening zich richten op sociale huurwoningen. Hierdoor was er geen grondslag voor de gegevensverstrekking onder de Wet BRP (rechtsoverwegingen: 4.5, 4.6.).
Wat is een convenant?
Een convenant is een afsprakendocument tussen partijen over samenwerking en werkwijzen. Het legt intenties en gegevensstromen vast en kan snel worden gesloten. Maar het is geen wet en dus geen vervanging van wettelijke bevoegdheden die het mogelijk maken om persoonsgegevens te delen.
Waarom kiezen organisaties voor een convenant?
Convenanten helpen bij het structureren van samenwerkingen en regelen daarin verwachtingen en vertrouwen. Wanneer een samenwerking structureel is, kan een convenant een mooi middel zijn om deze samenwerking praktisch en duidelijk in te vullen. Ook worden convenanten gebruikt om het een en ander transparant te maken voor de burger. In convenanten worden afspraken tussen partijen expliciet gemaakt over onder andere rollen in de samenwerking, werkwijzen en communicatie. De belangrijkste valkuil in een convenant is schijnzekerheid.
Een convenant creëert dus geen juridische grondslag voor gegevensdeling. Eerst moet duidelijk zijn dat gegevensdeling wettelijk is toegestaan. Dit kun je dan ook het beste benoemen in het convenant: op basis van welke wettelijke bevoegdheid werk je nu eigenlijk samen én hoe leef je de AVG na. Vanuit die invalshoek kan de werkwijze worden vormgegeven en kunnen de verdere (praktische werk)afspraken worden gemaakt. Let erop dat je een convenant dus niet gebruikt om een ontbrekende wettelijke basis te repareren of verantwoordelijkheden vaag te houden. Dit kan, zoals blijkt uit rechtspraak, tegen je werken.
Om te onthouden
- Praktische volgorde om aan te houden bij het opstellen van een convenant:
- Bepaal doel en noodzaak,
- Check wettelijke grondslag en leg deze vast,
- Bepaal rollen,
- Werk governance uit en leg dit daarna vast in een convenant.
Conclusie
Een convenant is een stuurinstrument, geen juridische grondslag. Gebruik het pas nadat de juridische basis stevig staat.