VNG Magazine nummer 18, 22 november 2019

Auteur: Leo Mudde

De ledenvergaderingen van de VNG leven nauwelijks bij de gemeenteraden. Het zijn vooral de colleges van B en W die de agenda en de stukken doornemen en besluiten hoe ze moeten stemmen. De raden lijken dit wel prima te vinden.

Uit een rondvraag van VNG Magazine onder veertig raadsgriffiers blijkt dat de agenda van de Buitengewone Algemene Ledenvergadering van de VNG (BALV, 29 november in Nieuwegein) in 85 procent van de raden niet aan de orde komt. ‘De zaken worden in onze gemeente beschouwd als een zaak van het dagelijks bestuur’, reageert een gemeentesecretaris die de vragen blijkbaar doorgestuurd kreeg van de raadsgriffier.

Veel raadsgriffiers reageren in soortgelijke bewoordingen. In Hillegom bijvoorbeeld heeft het college een ‘doorlopend mandaat’ om namens de gemeente te stemmen op ledenvergaderingen van de VNG, in Coevorden berust ‘het primaat’ bij het college en Haaksbergen reageert kort: ‘Is niet besproken, wordt aan college overgelaten’. Ook Meppel ziet het als een ‘college-aangelegenheid’ en in Ridderkerk is het ‘niet de gewoonte’ om een vergadering van de VNG vooraf in de raad te bespreken.

De ledenbrieven met de agenda voor de ledenvergaderingen zijn gericht aan zowel het college als de gemeenteraad. Ze komen dus wel op de lijst met ingekomen stukken, maar worden vervolgens voor kennisgeving aangenomen. 

Korreltje zout

Raadsgriffier Menno Huisman van Den Helder zegt dat de adressering aan de raad met een korreltje zout moet worden genomen. ‘De raad staat er veelal bij zodat hij ook op de hoogte is, als ware het ter informatie’. Zijn ervaring is dat de VNG in dit opzicht ‘primair collegegericht’ te werk gaat. ‘De gemeentesecretaris wordt door de VNG als de aangewezen persoon gezien om namens de gemeente de inbreng te leveren of te stemmen. Rondom dit soort bijeenkomsten is een collegecultuur ontstaan.’

Het hoogste orgaan van de gemeente, de raad, zet zichzelf dus buitenspel. ‘Ook bij ons laat de raad het over aan het college. Misschien is dit een slechte gewoonte’, reageert griffier Theo Pierik van de gemeenteraad van Stein.

De VNG bestrijdt dat er sprake is van een ‘collegecultuur’. ‘De stukken voor de ALV worden aan college én raad gestuurd. De VNG spreekt zich niet uit over hoe college en raad hun standpuntbepaling voorbereiden. De gemeente machtigt een vertegenwoordiger om te stemmen. Dat kan de burgemeester, een wethouder, een raadslid, de secretaris of de griffier zijn', stelt ze in een reactie.

Grote onbekende

Het Almelose raadslid Marike van Doorn (Lokaal Almelo Samen), tevens lid van de VNG-commissie Raadsleden & Griffiers, vindt het vreemd dat de besluitvorming binnen de VNG vooral aan de colleges wordt overgelaten. Dat komt volgens haar ook doordat de VNG voor veel gemeenteraden een grote onbekende is. ‘Raadsleden hebben al zo veel te doen, daar kan de VNG dan niet meer bij.’ 
Dat kan beter, denkt zij. ‘Het zou goed zijn als de VNG-voorzitter, Jan van Zanen, raadsvergaderingen bezoekt en vertelt over de VNG. Dat zou wel indruk maken. Maar burgemeesters kunnen hier ook een rol in spelen. Zij zijn voorzitter van het college én de raad en zijn in de positie om te zeggen: dit is zo 
belangrijk, dit moet ook in de raad worden besproken.’

Dat het anders kan, toont bijvoorbeeld Brielle. Raadsgriffier Leo van Steijn: ‘Wij bespreken de agenda van de BALV op 
26 november. Het college maakt een voorstel en de raad geeft in die vergadering een opdracht mee hoe het college moet stemmen.’ Ook de raad van Opsterland bespreekt de agenda aan de hand van een memo van het college. En in Voorschoten komt de BALV eveneens aan de orde, volgens griffier Bert Jan Urban aan de hand van een agenda van het samenwerkingsverband Holland Rijnland waar dit gezamenlijk wordt besproken.

Op de BALV van 29 november wordt onder meer gesproken, en gestemd, over de principes van de digitale samenleving, het (gescheiden) inzamelen van afval en de inzet van gemeenten voor het Klimaatakkoord.