De Europese Commissie heeft in juni 2025 de Waterweerbaarheidsstrategie uitgebracht. Die heeft 3 hoofddoelstellingen: 

• waterkringloop herstellen
• zorgvuldig watergebruik (water-smart economy) bevorderen
• schoon en betaalbaar water en sanitaire voorzieningen garanderen voor iedereen

De VNG heeft input gegeven aan het Europees Comité van de Regio’s voor een advies aan de Europese Commissie over deze strategie:

Steun structurele maatregelen, ook gericht op landbouw en industrie

Op momenten van droogte ontstaan momenteel problemen in de voorziening van water voor de landbouw. Ook zijn er in toenemende mate zorgen over gebrek aan drinkwater voor diverse opgaven. Dit komt mede doordat het huidig economisch model nog weinig circulair is ingericht. Dit moet meer aandacht krijgen in de Europese waterweerheidsstrategie. Watertekorten zijn een voedingsbodem voor maatschappelijke onrust, kunnen leiden tot het omvallen van bedrijven en vormen risico’s voor de voedselproductie. De VNG bepleit daarom:

• Besteed meer aandacht aan de structurele oplossingen voor de oorzaken van waterschaarste en watervervuiling. Overmatig verbruik van water en watervervuiling door landbouw en industrie moet worden tegengegaan. Waar sprake is van waterschaarste kan het een oplossing zijn om een Europese rangorde te ontwikkelen voor de verdeling van de hoeveelheid water bij waterschaarste. De EU Waterweerbaarheidsstrategie zou nadrukkelijk moeten bevorderen dat landbouw en industrie een positieve bijdrage leveren aan waterkwantiteit, waterkwaliteit en biodiversiteit. 
• Benoem explicieter het belang van het verbeteren van waterkwaliteit en een daarvoor benodigde bronaanpak inclusief een Europees verbod op de productie en verkoop van PFAS-bevattende producten, met minimale uitzonderingen.
• Verdeel de kosten van zuivering van vervuild water evenredig. Als gevolg van de vervuiling van water is het steeds kostbaarder om water te zuiveren en van goede kwaliteit te maken. Een geografische ligging aan het eind van een stroomgebied pakt voor Nederland ongunstig uit. De kosten van internationale vervuiling zouden niet disproportioneel in Nederland terecht moeten komen.

Versterk medezeggenschap vanuit alle belanghebbende partijen, inclusief lokale overheden

Gemeenten gaan over veel zaken in het waterbeleid niet formeel, maar ondervinden wel de gevolgen van het beleid van andere overheidslagen op dit gebied. Wanneer er onvoldoende maatregelen genomen worden rondom waterkwaliteit en -kwantiteit kunnen daaruit voor gemeenten ingewikkelde keuzes volgen, tussen bijvoorbeeld water voor woningbouw, bedrijventerreinen of het platteland. De VNG bepleit daarom:

• Richt de governance zo in dat alle belanghebbende partijen bij wateruitdagingen betrokken worden. De beschikbaarheid en kwaliteit van zoet rivierwater wordt voor een substantiële groep gemeenten steeds belangrijker. Het is daarom belangrijk dat gemeenten medezeggenschap krijgen over de afweging voor de verdeling van zoet water op basis van het lokale democratische mandaat dat zij vertegenwoordigen. Bij ingrepen in het watersysteem die invloed hebben op waterbeschikbaarheid of overstromingsrisico in andere landen binnen het stroomgebied zou bijvoorbeeld wederzijdse instemmingsplicht moeten gelden. Ook de in de strategie genoemde ‘sponge facility’ moet in partnerschap met lokale overheden ontwikkeld worden. 
• Bevorder grensoverschrijdende risicodialogen. Dit kan onder meer door uniformiteit aan te brengen in de voorspellingen die gebruikt worden voor watergerelateerde risico’s, als randvoorwaarde voor een goede (internationale) samenwerking. Praktisch kan dit vorm krijgen door grensoverschrijdende stresstesten en/of gezamenlijke beheer- en inrichtingsplannen. 
• Benadruk dat water een publiek goed is. Gelet op het gebruik van (grond)water door de softdrink- en zuivelindustrie, agrarische sector enzovoort kan het voor gemeenten van belang zijn om in Europees verband de status van water als publiek goed te verstevigen. Dit verstevigt de positie van gemeenten wanneer discussies over verdeling van zoet water in de nabije toekomst toenemen. Water behandelen als publiek goed zorgt ervoor dat watergebruik wordt gereguleerd op basis van sociale rechtvaardigheid (versus marktkrachten). Dat is belangrijk voor draagvlak onder inwoners om ook hun steentje bij te dragen. En het kan gemeenten een sterkere positie geven om duurzame bedrijfspraktijken af te dwingen of bedrijven aan te moedigen om minder water te gebruiken.

Aanvullende aanbeveling

Tot slot, er is sterke internationale onderlinge afhankelijkheid wat betreft waterveiligheid en waterverdeling. Naast beperkte medezeggenschap op het gebied van de beschikbaarheid en kwaliteit van zoet rivierwater ervaren gemeenten ook een gebrek aan middelen voor benodigde maatregelen. Daarom nog een aanvullende aanbeveling:

Zorg voor passende middelen bij de ambitie. Het is essentieel dat er binnen het volgende Meerjarig Financieel Kader (MFF) gezorgd wordt voor een fonds voor waterweerbaarheid.