De aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling wordt gerealiseerd in 28 regio’s in het land. De regionaal projectleider is actief in zijn of haar regio als een spin in het web. Om hen zo veel als mogelijk te faciliteren, inzicht en overzicht te geven, levert het programma Geweld hoort nergens thuis (GHNT) een aantal keren per jaar een Toolbox uit. In deze Toolbox bevinden zich (communicatie-)middelen, handvatten, verwijzingen, formats, kennisdossiers etc, die ingezet kunnen worden om de regionale aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling te ondersteunen en tot een succes te maken.

Gender doet er toe!

Gender doet ertoe logo

Gendersensitiviteit maakt de aanpak van HGKM effectiever

Gender is onderdeel van het complex van oorzaken dat bijdraagt aan het ontstaan en voortduren van huiselijk geweld en kindermishandeling (HGKM). Wil je effectief handelen bij deze problematiek, dan werk je aan het wegnemen of beïnvloeden van de oorzaken; dat betekent dat je ook aandacht aan gender moet besteden. In de praktijk blijkt dat niet voor elke professional even gemakkelijk.

Wat is gendersensitiviteit?

Onder gendersensitiviteit verstaan we aandacht besteden aan opvattingen, rolpatronen, verwachtingen die we als samenleving verbinden aan man- en vrouwzijn en ongelijkheden in macht en afhankelijkheid die daaruit voortvloeien. Maar ook kijken naar het effect daarvan op individuen, op de manier waarop ze naar zichzelf kijken, op relaties en op hoe partners naar elkaar kijken. Gendersensitiviteit betekent je bewust zijn van de druk die de maatschappij (o.a. ook door de invloed van sociale media) en sociale netwerken (kunnen) leggen op partners en hun onderlinge relaties. En tot slot aandacht hebben voor de relatie van dat alles met conflicten en geweld in afhankelijkheidsrelaties

Drie hulpmiddelen

In samenwerking met Regioplan maakte het programma Geweld hoort nergens thuis (GHNT) een drietal hulpmiddelen om gendersensitief te werken bij het eerder in beeld krijgen van huiselijk geweld en kindermishandeling, het te stoppen en structureel op te lossen.

  1. De handreiking voor casuïstiekbespreking in het kader van opleiding, training, intervisie of themabijeenkomsten. Deze handreiking is bedoeld voor alle professionals die een rol spelen in de aanpak van HGKM.
  2. Aandachtspunten voor gendersensitiviteit bij de uitvoering van gemeentelijke taken. Als gemeente hebt je verschillende rollen binnen de aanpak van HGKM. Hoe stuur je vanuit die rollen op gendersensitiviteit?
  3. Gendersensitief systeemgericht werken. Bij systeemgericht werken staan de relatiedynamiek tussen de leden van het (gezins-)systeem, onderliggende patronen en risicofactoren die daarbij een rol spelen centraal. Opvattingen over man- en vrouwzijn (gender) en daaruit voortvloeiende ongelijkheden maken onderdeel uit van de patronen en risicofactoren waar een systeemgerichte aanpak mee aan de slag hoort te gaan.

Niet los van elkaar

De drie hulpmiddelen hebben direct met elkaar te maken en zijn het meest effectief als ze ook in combinatie met elkaar worden gebruikt. Iedereen heeft gender vooroordelen en rolverwachtingen. We zijn immers een product van de samenleving. Maar in de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling is het belangrijk dat we deze vooroordelen, aannames en verwachtingen herkennen en uitdagen. Hierbij zijn deze drie hulpmiddelen behulpzaam!

Download hier:

Burgemeesters & Wethouders-scan HGKM

De B&W-scan huiselijk geweld en kindermishandeling (HGKM) is in de eerste helft van 2021 ontwikkeld met input van een aantal burgemeesters en wethouders en ene drietal GHNT regionaal projectleiders. Vanuit het programma GHNT hebben we meermaals gemerkt dat bestuurders behoefte hebben om in de veelheid van onderwerpen snel te kunnen beoordelen waar zij een rol hebben in de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling, hoe ze die kunnen invullen en wat prioriteit verdient. 

In die behoefte voorziet deze scan: hij richt zich op de rol die burgemeesters en wethouders persoonlijk kunnen spelen in de aanpak HGKM. Het gaat dus niet om wat “een gemeente” zou kunnen en moeten doen, maar om wat zij persoonlijk kunnen bijdragen. Door bijvoorbeeld de juiste vragen te stellen aan de juiste mensen op het juiste moment. Het belang van de bestuurlijke rol in relatie tot de borging kwam ook tijdens de GHNT programma(mid-)dag op 8 juli 2021 weer uitgebreid ter sprake.

De B&W-scan kan op verschillende manieren gebruikt worden:

  • persoonlijk door een individuele bestuurder. De scan bestaat uit reflectievragen met de mogelijkheid om naar behoefte te verdiepen op onderwerpen;
  • ter bespreking in een lokale of regionale stuurgroep/bijeenkomst over zorg & veiligheid of huiselijk geweld waar verschillende gemeentelijke portefeuillehouders elkaar treffen;
  • ter achtergrond voor een gesprek/informatiebijeenkomst tussen een bestuurder en de gemeenteraad.

De uitgangspunten en hulpmiddelen in deze B&W-scan hebben de instemming en support van een groot aantal partijen uit het domein van zorg- en veiligheid.

GHNT-Samenwerken aan Veiligheid

December 2020 - Analyse van de actuele samenwerkingsafspraken tussen Veilig Thuis en lokale (wijk-)teams

Samenwerken aan Veiligheid

Onder de titel Samenwerken aan Veiligheid en in opdracht van het programmateam GHNT, VWS en de VNG heeft Andersson Elffers Felix (AEF) een analyse uitgevoerd van de actuele samenwerkingsafspraken tussen Veilig Thuis-organisaties en lokale (wijk)teams. Een commissie bestaande uit vertegenwoordigers van de opdrachtgevers, gemeenten en Veilig Thuis heeft het traject begeleid.

Geen papieren tijgers

AEF concludeert dat de samenwerkingsafspraken geen papieren tijgers zijn, maar de professionele praktijk van zowel Veilig Thuis als de lokale (wijk-)teams versterken. Ten opzichte van vier jaar geleden zijn er flinke stappen gezet in de rolinvulling van zowel Veilig Thuis als de lokale (wijk-)teams.

Het bewustzijn van de complementariteit van Veilig Thuis en de lokale (wijk-)teams is breed toegenomen. De samenwerking op de werkvloer tussen professionals van Veilig Thuis en de lokale (wijk-)teams is in een groot aantal gemeenten en regio’s verbeterd en constructief.

Ook blijkt dat de visie gefaseerde ketenzorg en de meeste aspecten uit het kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk-)teams en gemeenten hun weg hebben gevonden naar de samenwerkingsafspraken.

We zijn er nog niet

Het onderzoek laat verder zien dat de implementatie van de samenwerkingsafspraken op de werkvloer nog aandacht behoeft. AEF schetst daarvoor een aantal mogelijkheden, met name gericht op het voortzetten en verder uitbouwen van de professionele dialoog die in regio’s op gang is gekomen tussen Veilig Thuis en de lokale (wijk)teams:

  • evalueren van de samenwerking
  • leren en evalueren aan de hand van casuïstiek
  • benutten van vaste contactpersonen en bruggenbouwers.

Dit leidt tot een beter begrip van de afspraken én tot een verdieping van de samenwerking in de uitvoeringspraktijk.

Rapport en visualisatie

Bij het rapport is door het programma GHNT een visualisatie gemaakt, die behulpzaam is bij het verder doorontwikkelen en implementeren van de samenwerkingsafspraken tussen Veilig Thuis en de lokale (wijk-)teams.

Zelfscan icon

De zelfscan is bedoeld voor gemeenten en behoort bij het Kwaliteitskader Werken aan veiligheid voor lokale (wijk)teams en gemeenten. De gemeente kan deze zelfscan gebruiken om een goed beeld te krijgen in hoeverre de inrichting van hun lokale (wijk)teams voldoende is voor een effectieve signalering en aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Op basis van de resultaten van deze zelfscan kan de gemeente bepalen of en zo ja op welke onderdelen hun lokale (wijk)teams versterkt moeten worden.

De zelfscan kan worden ingevuld door (beleids-)medewerkers van gemeenten die verantwoordelijk zijn voor de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Zij kunnen zich hierbij laten informeren door medewerkers van lokale (wijk)teams en Veilig Thuis. In verschillende gemeenten en regio’s is de zelfscan ingevuld in een gezamenlijke sessie.

In deze zelfscan wordt gesproken over lokale (wijk)teams. Hieronder vallen ook gebiedsteams, jeugdteams, 0-100 teams. Kortom de lokale toegang tot zorg en ondersteuning in het kader van de Wmo en Jeugdwet. Verschillende gemeenten hebben (daarnaast) ook andere (meer specialistische) vormen gekozen om invulling te geven aan taken in de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Bijvoorbeeld SAVE-teams, expertise teams, CJG’s, etc.. Waar in deze zelfscan wordt gesproken over lokale (wijk)teams, dan worden ook deze andere vormen daaronder verstaan. Waar ‘’professionals’’ staat, worden de professionals van de lokale (wijk)teams bedoeld.

jongen op bankje

Huiselijk geweld en kindermishandeling vormen de grootste vorm van geweld in de samenleving. Inmiddels is aangetoond wat nodig is om de cirkel van geweld te doorbreken en wat de bijdrage van lokale (wijk)teams hieraan is. Het Toezicht Sociaal Domein signaleert op dit punt dat de lokale (wijk)teams in een aantal gemeenten al voldoende invulling geven aan hun taken op gebied van huiselijk geweld en kindermishandeling. In andere gemeenten gaat dit nog niet goed genoeg. 

Kwaliteitskader als ondersteuning

Een van de redenen is dat lang niet alle gemeenten voldoende zicht hebben op de kwaliteitsvereisten die zij moeten en kunnen stellen aan de lokale (wijk)teams om de cirkel van geweld in gezinnen en huishoudens te doorbreken. Ook spreekt nog niet voor zich hoe die kwaliteitsvereisten te vertalen naar keuzen in de taakverdeling vanuit de regierol van gemeenten en wat daarvoor ingericht moet zijn. Om gemeenten in staat te stellen te bepalen of hun lokale (wijk)teams voldoende zijn ingericht en waar ze versterking behoeven, heeft de VNG, ondersteund door het programma Geweld hoort nergens thuis (GHNT), dit kwaliteitskader ontwikkeld.

Belangrijke stap

Voor gemeenten is met de vaststelling van het kwaliteitskader een belangrijke stap gezet om vanuit hun opdrachtgevende verantwoordelijkheid de kwaliteit van de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling in gezinnen en huishoudens op een voldoende niveau te kunnen invullen. GHNT ondersteunt gemeenten hierbij o.a. met behulp van een zelfscan.

Het kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk)teams en gemeenten is op 21 november 2019 door de Commissie Zorg, Jeugd en Onderwijs en de Commissie Bestuur en Veiligheid van de VNG vastgesteld.

Meer informatie

infobox kwaliteitskader werken aan veiligheid

Om de implementatie van het kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk-)teams en gemeenten en de daarbij behorende zelfscan te ondersteunen is een infobox samengesteld.

Bestaande instrumenten

De infobox bevat een verzameling van bestaande informatie en tools/instrumenten om inhoudelijk invulling te geven aan de kwaliteitsstandaarden van het kwaliteitskader. Voor deze infobox is niets nieuws ontwikkeld, maar wordt per kwaliteitsstandaard verwezen naar vastgestelde documenten en instrumenten.

Compact overzicht

Het is geen uitputtende opsomming, er zijn keuzes gemaakt om te komen tot een compact overzicht met doorverwijzingen naar beschikbare informatie. Het biedt dan ook geen procesinformatie en –tools of regionale voorbeelden. De infobox is tot stand gekomen met inbreng van onder andere Movisie, NJi, Augeo en het CCV.

Disclaimer

Er wordt doorverwezen naar informatie die ter beschikking is gesteld door verschillende erkende kennis- en trainingsinstituten. Hiermee wordt door het programma GHNT geen kwaliteitsoordeel toegekend aan de genoemde training, opleiding, methodiek. In de infobox wordt met hyperlinks direct doorgelinkt naar de originele informatiebron van andere organisaties, die door hen wordt beheerd. Mocht een link niet meer werkzaam of heeft u suggesties voor aanvulling van deze infobox, geef dat dan door via: info@geweldnergensthuis.nl

Het programma GHNT heeft samen met betrokkenen uit het veld (inhoudsdeskundigen, beleidsmakers, vertegenwoordigers van brancheverenigingen en projectleiders uit de regio’s) praktische handvatten ontwikkeld voor de implementatie van MDA++: de bouwstenen MDA++.

Ontwikkelen van de bouwstenen MDA++

Samen met de visie gefaseerde ketenzorg en het Kwaliteitskader MDA++ vormen deze bouwstenen een totaalpakket op basis waarvan MDA++ in iedere Veilig Thuis regio daadwerkelijk geïmplementeerd kan worden. Door de stuurgroep van het programma GHNT is vastgesteld dat de bouwstenen MDA++ een goed handvat zijn voor alle betrokkenen voor de implementatie van MDA++ in de regio.

  • Download HIER de bouwstenen MDA++

MDA++ in gezinnen zonder minderjarige kinderen

Ter ondersteuning van de implementatie van MDA++ in de regio’s als onderdeel van de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling zijn twee specifieke hulpmiddelen ontwikkeld voor gezinnen waar multi problematiek speelt, maar waar geen minderjarige kinderen (meer)zijn. Er is een verdiepings- en een dilemmakaart gemaakt.

Verdiepingskaart

De verdiepingskaart is ontwikkeld naar aanleiding van signalen van MDA++ projectleiders en MDA++ casemanagers dat de bouwstenen MDA++ onvoldoende aansluiten op situaties van gezinnen zonder minderjarige kinderen. In de praktijk blijkt dat samenwerkende partners de neiging hebben om eerder los te laten als er geen minderjarige kinderen in het spel zijn. Deze kaart biedt handvatten aan casemanagers en projectleiders MDA++ bij het inrichten van de samenwerking en het verrichten in de praktijk bij structurele onveiligheid in huishoudens zonder minderjarigen kinderen.

Dilemmakaart

De dilemmakaart kan gebruikt worden om tijdens het vormgeven van een gezamenlijke aanpak van huiselijk geweld de dilemma’s en visieverschillen te verkennen en samen oplossingen te bedenken. Welke accenten in de aanpak leiden tot directe en structurele veiligheid en sluiten optimaal aan bij betrokkenen? De dilemmakaart kan tijdens MDO en bij teamleren ingezet.

Integrale sturing pictogram

Integrale besturing is voor sommige bestuurders een uitroepteken, anderen zetten er nog vraagtekens bij. Als integrale sturing in de praktijk wordt beleden en toegepast, dan moeten bestuurders uit verschillende domeinen voor professionals de randvoorwaarden creëren die het mogelijk maken om huiselijk geweld en kindermishandeling en/of verwaarlozing duurzaam te stoppen. Dan zorgen zij er dan voor dat besluiten uit verschillende domeinen elkaar niet meer tegenwerken en bewerkstelligen ze een doorbraak als professionals tegen de grenzen aanlopen van regelgeving of financiering.

De juiste focus

Katrien de Vaan, regionaal projectleider GHNT Rotterdam-Rijnmond: ‘Je komt continu hobbels tegen die voortvloeien uit bestaande afspraken en de focus zetten op proces en productie in plaats van op de casus en het effect dat je wilt bereiken’. Dat mag wanneer integrale sturing de leidraad is niet meer gebeuren. Integrale sturing is de ultieme drijfveer om op alle niveaus met elkaar samen te werken om er concreet voor te zorgen dat betrokkenen en hun sociale omgeving in hun dagelijkse praktijk worden geholpen. Werken volgens de principes van integrale sturing kan een doorbraak forceren en op termijn voorkomen dat die doorbraak er moet komen. Bij integrale sturing staat veiligheid van slachtoffers centraal vanuit stappen in de visie gefaseerde ketenzorg.

Je moet er iets voor doen

De keuze voor integrale sturing ontstaat niet vanzelf, die moet georganiseerd worden, omdat het stelsel waarin wordt gewerkt deze aanpak niet per definitie faciliteert. Zoek en benut dus ambassadeurs, laat de overlegstructuur aansluiten bij de reguliere context en zorg voor een goed communicatieplan, waarin helder is wie wanneer en waarover wordt geïnformeerd. Deze en nog meer tips zijn bij elkaar gebracht in de (losse) checklist, die samen het rapport Integrale sturing nu is vastgesteld in. Hierbij is nauw samengewerkt met de GHNT regio’s Gooi & Vechtstreek, Zuidoost-Brabant, Rotterdam Rijnmond en Twente. Zes andere GHNT regio’s hebben meegelezen tijdens het opstellen van het rapport en de checklist. Ook de VNG ondersteunt naar gemeenten de principes van integrale sturing.

Raakvlakken Zorg + Veiligheid

Het rapport en de checklist zijn vanaf nu beschikbaar als hulpmiddel om indien nodig, een doorbraak in de regionale aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling te faciliteren. De uitgangspunten van integrale sturing zijn breed toepasbaar en hebben veel raakvlakken binnen het domein Zorg + Veiligheid en daarmee ook met de prioriteiten van het programma GHNT.

Veilig praten over veiligheid met kinderen

‘Had ik het maar geweten.
Dat het kon stoppen,
Dat ik niet hoefde te doen alsof
Ik het kon vergeten.
Geweten bij wie ik aan kon kloppen.’

120.000 kinderen

Jaarlijks worden naar schatting 120.000 kinderen in Nederland slachtoffer van kindermishandeling. Kindermishandeling kent vele verschijningsvormen, bijvoorbeeld het  slachtoffer of getuige worden van fysiek, seksueel of psychologisch geweld of emotionele verwaarlozing. Niet zelden ervaren kinderen daar hun leven lang negatieve gevolgen van. Maar liefst de helft van de volwassenen die huiselijk geweld meemaakt, was als kind slachtoffer van kindermishandeling.

Het gesprek heeft invloed

Het lukt ouders in Nederland de afgelopen jaren steeds vaker om kindermishandeling thuis te stoppen, dankzij verbeteringen in professionele hulp en ondersteuning. Maar om de cirkel van geweld te doorbreken is allereerst nodig dat we veilig kunnen praten over onveiligheid. Dat geldt ook voor kinderen. Praten over thuis, zonder te oordelen, maakt mogelijk dat kinderen en ouders die kampen met frustraties, onmacht, spanningen en/of onveiligheid in huis de juiste steun of hulp krijgen om samen het geweld structureel te stoppen.

Handvatten voor scholen en gemeenten

Dit is makkelijker gezegd dan gedaan. De gids ‘Ieder kind geïnformeerd’ geeft handvatten voor scholen en gemeenten om op scholen het gesprek met kinderen hierover mogelijk te maken, en is gemaakt op basis van ervaringen van slachtoffers uit het verleden en wetenschappelijke inzichten. Je treft deze gids die gemaakt is in opdracht van het programma Geweld hoort nergens thuis als download aan bij dit nieuwsbericht.

Wil je op de hoogte blijven en meepraten over Ieder kind geïnformeerd, ga dan naar de LinkedIn groep.


Het Kinderrechtencollectief, Unicef Nederland, de Augeo Foundation, de Hogeschool Utrecht en het programmateam Geweld hoort nergens thuis (GHNT) hebben een voorstel gedaan om kinderrechten in het curriculum van het onderwijs als belangrijke pijler op te nemen. Verschillende ontwikkelteams zijn bezig geweest met de herziening van de landelijke kerndoelen en eindtermen voor het primair en voortgezet onderwijs. Het is belangrijk dat (onderwijs over) kinderrechten en mishandeling worden opgenomen in de kerndoelen en eindtermen. De inspanningen hiertoe worden binnen GHNT gedaan als onderdeel van het project Ieder kind geïnformeerd.

Kern van het voorstel is dat kinderen zouden moeten worden geïnformeerd over hun rechten, de zogenaamde “3 P’s”: Provision, Protection en Participation. Kinderen en jongeren moeten in hun levensbehoeften voorzien worden, beschermd worden wanneer hun geweld (psychisch, seksueel of lichamelijk) wordt aangedaan, en ze hebben het recht om een stem te hebben in de maatschappij. Het is belangrijk dat leerlingen zich hier bewust van worden door dit onderdeel te maken van het curriculum. Dit betekent dat er binnen het curriculum specifieke aandacht is voor de kinderrechten die ze beschermen tegen kindermishandeling, huiselijk geweld en verwaarlozing.

De definitieve versie van het Curriculum Kindermishandeling lees je hier.

Danny Dijkhuizen, ervaringsdeskundige bij het programma GHNT maakte in het kader van Ieder kind geïnformeerd twee online boodschappen naar aanleiding van de herstart van de scholen na de Corona crisis. Eén voor leerkrachten en één voor leerlingen. Die kun je HIER bekijken.

Luister HIER naar de podcast Ieder kind geïnformeerd op de sterrenschool ‘de Ruimte’ in Almere.

Overzicht en inzicht verschaffen aan alle professionals en ketenpartners in het complexe werkveld waarin het programma Geweld hoort nergens thuis (GHNT) actief is, is één van de manieren om de ambities van het programma te realiseren. Herkenbaar en helder communiceren is hierbij belangrijk. Wanneer we dit met elkaar op een zo uniform mogelijke manier doen en vanuit de gedeelde ambities, dan is dat effectiever dan wanneer iedereen dit op zijn eigen manier aanpakt. De Toolbox landelijke en regionale branding en communicatie GHNT helpt om dit op een consistente manier te doen, door gebruik te maken van het programma icoon, kleur, vormelementen en dezelfde pictogrammen.

De Toolbox is een praktisch hulpmiddel om nu, maar wellicht ook nadat het landelijke programma GHNT is afgerond de communicatie over huiselijk geweld en kindermishandeling gestructureerd te blijven vormgeven. Omdat er binnen GHNT twee informatie- en communicatiestromen zijn, is het ook van belang om duidelijk te maken wanneer het gaat om communicatie vanuit het landelijke programma en wanneer het gaat om informatie en communicatie vanuit één van de 28 GHNT regio’s. Die splitsing wordt in deze toolbox gemaakt en voor beide lijnen wordt de uitwerking ondersteund.

Meer informatie: info@geweldnergensthuis.nl

Het jaar 2021 is het jaar waarin het programma GHNT zich inspant om de borging van alles wat is ontwikkeld binnen de landelijke en regionale aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling te verankeren. De samenhang van de verschillende prioritaire thema’s binnen het programma maakt duidelijk dat veel zaken met elkaar verbonden en niet los ‘verkrijgbaar’ zijn.

Samenhang

Als het bestuurlijk draagvlak niet op orde is binnen een gemeente of regio, dan wordt het lastig om integrale sturing in de praktijk te brengen. Hierdoor kan het zijn dat professionals uit zowel het zorg als het veiligheidsdomein niet kunnen werken op de manier die noodzakelijk is om structurele stappen te zetten om huiselijk geweld en kindermishandeling eerder in beeld te krijgen, te stoppen en structureel op te lossen.

Borging GHNT 2021

Aan het einde van het eerste kwartaal van 2021 zijn alle hulpmiddelen, kaders, handreikingen, bouwstenen en kennisdossiers bij elkaar gebracht in één nieuwe GHNT Toolbox, die als thema heeft Borging GHNT 2021. Alle eerdere toolboxen zijn verwijderd en de meest actuele informatie is te vinden in deze nieuwe toolbox. Alle hulpmiddelen en aanvullingen die nog ontwikkeld worden krijgen ook een plek in deze toolbox. De actualiteit van deze toolbox wordt in ieder geval tot december 2021 door het programmateam bewaakt.

Nog twee andere toolboxen

Naast deze universele borgings toolbox blijft ook de Toolbox ‘WIJ…doorbreken de cirkel van geweld’ en de Toolbox ‘Branding en communicatie GHNT’ bestaan. Ook deze beide hulpmiddelen zullen door het programmateam GHNT actief worden beheerd.

De nieuwe Toolbox borging GHNT 2021 is te vinden op het (besloten) platform GHNT.