De aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling wordt gerealiseerd in 28 regio’s in het land. De regionaal projectleider is actief in zijn of haar regio als een spin in het web. Om hen zo veel als mogelijk te faciliteren, inzicht en overzicht te geven, levert het programma Geweld hoort nergens thuis (GHNT) een aantal keren per jaar een Toolbox uit. In deze Toolbox bevinden zich (communicatie-)middelen, handvatten, verwijzingen, formats, kennisdossiers etc, die ingezet kunnen worden om de regionale aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling te ondersteunen en tot een succes te maken.

GHNT-Samenwerken aan Veiligheid

December 2020 - Analyse van de actuele samenwerkingsafspraken tussen Veilig Thuis en lokale (wijk-)teams

Samenwerken aan Veiligheid

Onder de titel Samenwerken aan Veiligheid en in opdracht van het programmateam GHNT, VWS en de VNG heeft Andersson Elffers Felix (AEF) een analyse uitgevoerd van de actuele samenwerkingsafspraken tussen Veilig Thuis-organisaties en lokale (wijk)teams. Een commissie bestaande uit vertegenwoordigers van de opdrachtgevers, gemeenten en Veilig Thuis heeft het traject begeleid.

Geen papieren tijgers

AEF concludeert dat de samenwerkingsafspraken geen papieren tijgers zijn, maar de professionele praktijk van zowel Veilig Thuis als de lokale (wijk-)teams versterken. Ten opzichte van vier jaar geleden zijn er flinke stappen gezet in de rolinvulling van zowel Veilig Thuis als de lokale (wijk-)teams.

Het bewustzijn van de complementariteit van Veilig Thuis en de lokale (wijk-)teams is breed toegenomen. De samenwerking op de werkvloer tussen professionals van Veilig Thuis en de lokale (wijk-)teams is in een groot aantal gemeenten en regio’s verbeterd en constructief.

Ook blijkt dat de visie gefaseerde ketenzorg en de meeste aspecten uit het kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk-)teams en gemeenten hun weg hebben gevonden naar de samenwerkingsafspraken.

We zijn er nog niet

Het onderzoek laat verder zien dat de implementatie van de samenwerkingsafspraken op de werkvloer nog aandacht behoeft. AEF schetst daarvoor een aantal mogelijkheden, met name gericht op het voortzetten en verder uitbouwen van de professionele dialoog die in regio’s op gang is gekomen tussen Veilig Thuis en de lokale (wijk)teams:

  • evalueren van de samenwerking
  • leren en evalueren aan de hand van casuïstiek
  • benutten van vaste contactpersonen en bruggenbouwers.

Dit leidt tot een beter begrip van de afspraken én tot een verdieping van de samenwerking in de uitvoeringspraktijk.

Rapport en visualisatie

Bij het rapport is door het programma GHNT een visualisatie gemaakt, die behulpzaam is bij het verder doorontwikkelen en implementeren van de samenwerkingsafspraken tussen Veilig Thuis en de lokale (wijk-)teams.

Zelfscan icon

De zelfscan is bedoeld voor gemeenten en behoort bij het Kwaliteitskader Werken aan veiligheid voor lokale (wijk)teams en gemeenten. De gemeente kan deze zelfscan gebruiken om een goed beeld te krijgen in hoeverre de inrichting van hun lokale (wijk)teams voldoende is voor een effectieve signalering en aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Op basis van de resultaten van deze zelfscan kan de gemeente bepalen of en zo ja op welke onderdelen hun lokale (wijk)teams versterkt moeten worden.

De zelfscan kan worden ingevuld door (beleids-)medewerkers van gemeenten die verantwoordelijk zijn voor de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Zij kunnen zich hierbij laten informeren door medewerkers van lokale (wijk)teams en Veilig Thuis. In verschillende gemeenten en regio’s is de zelfscan ingevuld in een gezamenlijke sessie.

In deze zelfscan wordt gesproken over lokale (wijk)teams. Hieronder vallen ook gebiedsteams, jeugdteams, 0-100 teams. Kortom de lokale toegang tot zorg en ondersteuning in het kader van de Wmo en Jeugdwet. Verschillende gemeenten hebben (daarnaast) ook andere (meer specialistische) vormen gekozen om invulling te geven aan taken in de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Bijvoorbeeld SAVE-teams, expertise teams, CJG’s, etc.. Waar in deze zelfscan wordt gesproken over lokale (wijk)teams, dan worden ook deze andere vormen daaronder verstaan. Waar ‘’professionals’’ staat, worden de professionals van de lokale (wijk)teams bedoeld.

jongen op bankje

Huiselijk geweld en kindermishandeling vormen de grootste vorm van geweld in de samenleving. Inmiddels is aangetoond wat nodig is om de cirkel van geweld te doorbreken en wat de bijdrage van lokale (wijk)teams hieraan is. Het Toezicht Sociaal Domein signaleert op dit punt dat de lokale (wijk)teams in een aantal gemeenten al voldoende invulling geven aan hun taken op gebied van huiselijk geweld en kindermishandeling. In andere gemeenten gaat dit nog niet goed genoeg. 

Kwaliteitskader als ondersteuning

Een van de redenen is dat lang niet alle gemeenten voldoende zicht hebben op de kwaliteitsvereisten die zij moeten en kunnen stellen aan de lokale (wijk)teams om de cirkel van geweld in gezinnen en huishoudens te doorbreken. Ook spreekt nog niet voor zich hoe die kwaliteitsvereisten te vertalen naar keuzen in de taakverdeling vanuit de regierol van gemeenten en wat daarvoor ingericht moet zijn. Om gemeenten in staat te stellen te bepalen of hun lokale (wijk)teams voldoende zijn ingericht en waar ze versterking behoeven, heeft de VNG, ondersteund door het programma Geweld hoort nergens thuis (GHNT), dit kwaliteitskader ontwikkeld.

Belangrijke stap

Voor gemeenten is met de vaststelling van het kwaliteitskader een belangrijke stap gezet om vanuit hun opdrachtgevende verantwoordelijkheid de kwaliteit van de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling in gezinnen en huishoudens op een voldoende niveau te kunnen invullen. GHNT ondersteunt gemeenten hierbij o.a. met behulp van een zelfscan.

Het kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk)teams en gemeenten is op 21 november 2019 door de Commissie Zorg, Jeugd en Onderwijs en de Commissie Bestuur en Veiligheid van de VNG vastgesteld.

Meer informatie

infobox kwaliteitskader werken aan veiligheid

Om de implementatie van het kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk-)teams en gemeenten en de daarbij behorende zelfscan te ondersteunen is een infobox samengesteld.

Bestaande instrumenten

De infobox bevat een verzameling van bestaande informatie en tools/instrumenten om inhoudelijk invulling te geven aan de kwaliteitsstandaarden van het kwaliteitskader. Voor deze infobox is niets nieuws ontwikkeld, maar wordt per kwaliteitsstandaard verwezen naar vastgestelde documenten en instrumenten.

Compact overzicht

Het is geen uitputtende opsomming, er zijn keuzes gemaakt om te komen tot een compact overzicht met doorverwijzingen naar beschikbare informatie. Het biedt dan ook geen procesinformatie en –tools of regionale voorbeelden. De infobox is tot stand gekomen met inbreng van onder andere Movisie, NJi, Augeo en het CCV.

Disclaimer

Er wordt doorverwezen naar informatie die ter beschikking is gesteld door verschillende erkende kennis- en trainingsinstituten. Hiermee wordt door het programma GHNT geen kwaliteitsoordeel toegekend aan de genoemde training, opleiding, methodiek. In de infobox wordt met hyperlinks direct doorgelinkt naar de originele informatiebron van andere organisaties, die door hen wordt beheerd. Mocht een link niet meer werkzaam of heeft u suggesties voor aanvulling van deze infobox, geef dat dan door via: info@geweldnergensthuis.nl

Het programma GHNT heeft samen met betrokkenen uit het veld (inhoudsdeskundigen, beleidsmakers, vertegenwoordigers van brancheverenigingen en projectleiders uit de regio’s) praktische handvatten ontwikkeld voor de implementatie van MDA++: de bouwstenen MDA++.

Ontwikkelen van de bouwstenen MDA++

Samen met de visie gefaseerde ketenzorg en het Kwaliteitskader MDA++ vormen deze bouwstenen een totaalpakket op basis waarvan MDA++ in iedere Veilig Thuis regio daadwerkelijk geïmplementeerd kan worden. Door de stuurgroep van het programma GHNT is vastgesteld dat de bouwstenen MDA++ een goed handvat zijn voor alle betrokkenen voor de implementatie van MDA++ in de regio.

  • Download HIER de bouwstenen MDA++

MDA++ in gezinnen zonder minderjarige kinderen

Ter ondersteuning van de implementatie van MDA++ in de regio’s als onderdeel van de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling zijn twee specifieke hulpmiddelen ontwikkeld voor gezinnen waar multi problematiek speelt, maar waar geen minderjarige kinderen (meer)zijn. Er is een verdiepings- en een dilemmakaart gemaakt.

Verdiepingskaart

De verdiepingskaart is ontwikkeld naar aanleiding van signalen van MDA++ projectleiders en MDA++ casemanagers dat de bouwstenen MDA++ onvoldoende aansluiten op situaties van gezinnen zonder minderjarige kinderen. In de praktijk blijkt dat samenwerkende partners de neiging hebben om eerder los te laten als er geen minderjarige kinderen in het spel zijn. Deze kaart biedt handvatten aan casemanagers en projectleiders MDA++ bij het inrichten van de samenwerking en het verrichten in de praktijk bij structurele onveiligheid in huishoudens zonder minderjarigen kinderen.

Dilemmakaart

De dilemmakaart kan gebruikt worden om tijdens het vormgeven van een gezamenlijke aanpak van huiselijk geweld de dilemma’s en visieverschillen te verkennen en samen oplossingen te bedenken. Welke accenten in de aanpak leiden tot directe en structurele veiligheid en sluiten optimaal aan bij betrokkenen? De dilemmakaart kan tijdens MDO en bij teamleren ingezet.

Integrale sturing pictogram

Integrale besturing is voor sommige bestuurders een uitroepteken, anderen zetten er nog vraagtekens bij. Als integrale sturing in de praktijk wordt beleden en toegepast, dan moeten bestuurders uit verschillende domeinen voor professionals de randvoorwaarden creëren die het mogelijk maken om huiselijk geweld en kindermishandeling en/of verwaarlozing duurzaam te stoppen. Dan zorgen zij er dan voor dat besluiten uit verschillende domeinen elkaar niet meer tegenwerken en bewerkstelligen ze een doorbraak als professionals tegen de grenzen aanlopen van regelgeving of financiering.

De juiste focus

Katrien de Vaan, regionaal projectleider GHNT Rotterdam-Rijnmond: ‘Je komt continu hobbels tegen die voortvloeien uit bestaande afspraken en de focus zetten op proces en productie in plaats van op de casus en het effect dat je wilt bereiken’. Dat mag wanneer integrale sturing de leidraad is niet meer gebeuren. Integrale sturing is de ultieme drijfveer om op alle niveaus met elkaar samen te werken om er concreet voor te zorgen dat betrokkenen en hun sociale omgeving in hun dagelijkse praktijk worden geholpen. Werken volgens de principes van integrale sturing kan een doorbraak forceren en op termijn voorkomen dat die doorbraak er moet komen. Bij integrale sturing staat veiligheid van slachtoffers centraal vanuit stappen in de visie gefaseerde ketenzorg.

Je moet er iets voor doen

De keuze voor integrale sturing ontstaat niet vanzelf, die moet georganiseerd worden, omdat het stelsel waarin wordt gewerkt deze aanpak niet per definitie faciliteert. Zoek en benut dus ambassadeurs, laat de overlegstructuur aansluiten bij de reguliere context en zorg voor een goed communicatieplan, waarin helder is wie wanneer en waarover wordt geïnformeerd. Deze en nog meer tips zijn bij elkaar gebracht in de (losse) checklist, die samen het rapport Integrale sturing nu is vastgesteld in. Hierbij is nauw samengewerkt met de GHNT regio’s Gooi & Vechtstreek, Zuidoost-Brabant, Rotterdam Rijnmond en Twente. Zes andere GHNT regio’s hebben meegelezen tijdens het opstellen van het rapport en de checklist. Ook de VNG ondersteunt naar gemeenten de principes van integrale sturing.

Raakvlakken Zorg + Veiligheid

Het rapport en de checklist zijn vanaf nu beschikbaar als hulpmiddel om indien nodig, een doorbraak in de regionale aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling te faciliteren. De uitgangspunten van integrale sturing zijn breed toepasbaar en hebben veel raakvlakken binnen het domein Zorg + Veiligheid en daarmee ook met de prioriteiten van het programma GHNT.

Het Kinderrechtencollectief, Unicef Nederland, de Augeo Foundation, de Hogeschool Utrecht en het programmateam Geweld hoort nergens thuis (GHNT) hebben een voorstel gedaan om kinderrechten in het curriculum van het onderwijs als belangrijke pijler op te nemen. Verschillende ontwikkelteams zijn bezig geweest met de herziening van de landelijke kerndoelen en eindtermen voor het primair en voortgezet onderwijs. Het is belangrijk dat (onderwijs over) kinderrechten en mishandeling worden opgenomen in de kerndoelen en eindtermen. De inspanningen hiertoe worden binnen GHNT gedaan als onderdeel van het project Ieder kind geïnformeerd.

Kern van het voorstel is dat kinderen zouden moeten worden geïnformeerd over hun rechten, de zogenaamde “3 P’s”: Provision, Protection en Participation. Kinderen en jongeren moeten in hun levensbehoeften voorzien worden, beschermd worden wanneer hun geweld (psychisch, seksueel of lichamelijk) wordt aangedaan, en ze hebben het recht om een stem te hebben in de maatschappij. Het is belangrijk dat leerlingen zich hier bewust van worden door dit onderdeel te maken van het curriculum. Dit betekent dat er binnen het curriculum specifieke aandacht is voor de kinderrechten die ze beschermen tegen kindermishandeling, huiselijk geweld en verwaarlozing.

Op 10 oktober hebben de verschillende ontwikkelteams hun eindadvies neergelegd.

De definitieve versie van het Curriculum Kindermishandeling lees je hier.

Danny Dijkhuizen, ervaringsdeskundige bij het programma GHNT maakte in het kader van Ieder kind geïnformeerd twee online boodschappen naar aanleiding van de herstart van de scholen na de Corona crisis. Eén voor leerkrachten en één voor leerlingen. Die kun je HIER bekijken.

Overzicht en inzicht verschaffen aan alle professionals en ketenpartners in het complexe werkveld waarin het programma Geweld hoort nergens thuis (GHNT) actief is, is één van de manieren om de ambities van het programma te realiseren. Herkenbaar en helder communiceren is hierbij belangrijk. Wanneer we dit met elkaar op een zo uniform mogelijke manier doen en vanuit de gedeelde ambities, dan is dat effectiever dan wanneer iedereen dit op zijn eigen manier aanpakt. De Toolbox landelijke en regionale branding en communicatie GHNT helpt om dit op een consistente manier te doen, door gebruik te maken van het programma icoon, kleur, vormelementen en dezelfde pictogrammen.

De Toolbox is een praktisch hulpmiddel om nu, maar wellicht ook nadat het landelijke programma GHNT is afgerond de communicatie over huiselijk geweld en kindermishandeling gestructureerd te blijven vormgeven. Omdat er binnen GHNT twee informatie- en communicatiestromen zijn, is het ook van belang om duidelijk te maken wanneer het gaat om communicatie vanuit het landelijke programma en wanneer het gaat om informatie en communicatie vanuit één van de 28 GHNT regio’s. Die splitsing wordt in deze toolbox gemaakt en voor beide lijnen wordt de uitwerking ondersteund.

Meer informatie: info@geweldnergensthuis.nl

Het jaar 2021 is het jaar waarin het programma GHNT zich inspant om de borging van alles wat is ontwikkeld binnen de landelijke en regionale aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling te verankeren. De samenhang van de verschillende prioritaire thema’s binnen het programma maakt duidelijk dat veel zaken met elkaar verbonden en niet los ‘verkrijgbaar’ zijn.

Samenhang

Als het bestuurlijk draagvlak niet op orde is binnen een gemeente of regio, dan wordt het lastig om integrale sturing in de praktijk te brengen. Hierdoor kan het zijn dat professionals uit zowel het zorg als het veiligheidsdomein niet kunnen werken op de manier die noodzakelijk is om structurele stappen te zetten om huiselijk geweld en kindermishandeling eerder in beeld te krijgen, te stoppen en structureel op te lossen.

Borging GHNT 2021

Aan het einde van het eerste kwartaal van 2021 zijn alle hulpmiddelen, kaders, handreikingen, bouwstenen en kennisdossiers bij elkaar gebracht in één nieuwe GHNT Toolbox, die als thema heeft Borging GHNT 2021. Alle eerdere toolboxen zijn verwijderd en de meest actuele informatie is te vinden in deze nieuwe toolbox. Alle hulpmiddelen en aanvullingen die nog ontwikkeld worden krijgen ook een plek in deze toolbox. De actualiteit van deze toolbox wordt in ieder geval tot december 2021 door het programmateam bewaakt.

Nog twee andere toolboxen

Naast deze universele borgings toolbox blijft ook de Toolbox ‘WIJ…doorbreken de cirkel van geweld’ en de Toolbox ‘Branding en communicatie GHNT’ bestaan. Ook deze beide hulpmiddelen zullen door het programmateam GHNT actief worden beheerd.

De nieuwe Toolbox borging GHNT 2021 is te vinden op het (besloten) platform GHNT.