De financiën van gemeenten structureel op orde brengen is absolute prioriteit voor gemeenten en daarmee de VNG. De tekorten, die voortkomen uit keuzes van eerdere kabinetten, tasten de autonomie en de slagkracht van gemeenten aan om bij te dragen aan de oplossingen die Nederland nodig heeft.

De taken en middelen van gemeenten zijn niet in balans, onderzoek na onderzoek wijst uit dat er structurele oplossing nodig is. Het herstellen van de financiële positie van gemeenten op deze al langlopende dossiers is een belangrijke voorwaarde om verder te kunnen op andere terreinen. We richten ons in dit spoor op het herstellen van de financiële tekorten die in het verleden zijn veroorzaakt. De twee grote onderwerpen zijn hierbij de opschalingskorting en de tekorten in het sociale domein, met focus op Jeugdzorg en de aanzuigende werking van het abonnementstarief. 

Opschalingskorting

Het kabinet besloot eind augustus 2020 om de oploop in de opschalingskorting voor gemeenten in 2020 en 2021 incidenteel te schrappen. Dit leidt tot een verhoging van de algemene uitkering van het gemeentefonds van € 70 miljoen in 2020 en € 160 miljoen in 2021. Dit is een positieve, maar slechts eerste stap. De opschalingskorting moet wat ons betreft structureel van tafel.

  • Wat is de opschalingskorting en waarom willen we er van af? Lees het in dit artikel of beluister onze podcast

Jeugdzorg

Uit onderzoek van AEF blijkt dat gemeenten in 2019 zo’n € 1,7 miljard meer uitgaven aan jeugdzorg dan dat ze aan middelen ontvingen. Het enorme verschil tussen inkomsten en uitgaven is niet meer houdbaar. Samen met het kabinet willen we de middelen vinden om dit tekort in te lopen en te kijken welke maatregelen nodig zijn om het tekort te verminderen. 

Eind februari 2021 zullen, tussentijds, de contouren van mogelijke scenario’s van middelen en maatregelen bestuurlijk tussen Rijk en VNG worden besproken. Ook wordt eind februari met een brede delegatie van het kabinet gesproken over de financiële situatie van gemeenten, mede vanwege het enorme tekort wat in het onderzoek is geconstateerd. Het gesprek over structureel budget en maatregelen zal tijdig worden afgerond, zodanig dat de opbrengsten een zwaarwegende inbreng zijn voor de kabinetsformatie. Als Rijk en VNG er onderling niet uitkomen, wordt een commissie van wijzen benoemd om tot arbitrage over te gaan.

Aanzuigende werking van het abonnementstarief

Gemeenten waren jarenlang in staat om de vraag naar hulp bij het huishouden terug te dringen, inmiddels is er sprake van sterke groei, die zich vooral manifesteert in hoge inkomensgroepen. Dat blijkt uit de tweede monitorrapportage abonnementstarief Wmo. Ter illustratie: bij de laagste inkomensgroep is de groei in vraag ongeveer 0%; bij de hoogste inkomensgroepen loopt dit op tot bijna 80%. Het abonnementstarief is daarmee, zoals wij al vreesden, een ‘schoonmaaksubsidie’ voor de rijken geworden. Nu de kosten die hiermee gepaard gaan – al vanaf het invoeringsjaar – de verkregen compensatie overstijgen, is de nood voor aanvullende compensatie hoog. Toch weigert het kabinet gemeenten volledig te compenseren voor de extra kosten. 

De VNG gaat bij een nieuw kabinet bepleiten het abonnementstarief in zijn huidige vorm zo snel mogelijk af te schaffen en in overleg met gemeenten een alternatieve regeling uit te werken waarbij zowel rekening wordt gehouden met het inkomen/ vermogen van de cliënt, als wordt gelet op transparantie en uitvoerbaarheid.

  • In deze video vertelt algemeen directeur Leonard Geluk meer over de aanzuigende werking van het abonnementstarief
  • Volg hier het nieuws over het abonnementstarief wmo

Gemeentefonds 

De noodzaak voor een structurele verbetering van de gemeente financiën blijft. We willen een eerlijke en voorspelbare normeringssystematiek op basis van een brede koppeling aan de Rijksuitgaven. Juist een koppeling aan het totaal van de uitgavenkaders waarop het Rijk zelf stuurt, versterkt het vertrouwen van gemeenten in de normering en daarmee in de bestuurlijke en financiële verhouding met het Rijk. 

De invoering van de nieuwe verdeling van het gemeentefonds is opgeschoven naar 1 januari 2023. Toch maken gemeenten zich zorgen over de gevolgen van de herijking van het gemeentefonds. Zonder gelijktijdige vergroting van de omvang dreigt dit een herverdeling van grote tekorten te worden. Het uitgangspunt van gemeenten is helder: 'de koek moet groter'.

Meer informatie