De financiën van gemeenten structureel op orde brengen is de grootste prioriteit voor gemeenten en daarmee de VNG. Het herstellen van de financiële positie van gemeenten is dan ook een belangrijke voorwaarde om verder te kunnen op andere terreinen.

Op deze pagina leggen we uit hoe het zo ver heeft kunnen komen en wat wij daaraan willen doen.

Sociaal domein

Sinds 1 januari 2015 zijn de gemeenten verantwoordelijk voor het uitvoeren van de taken op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, jeugdzorg en arbeidsparticipatie: het sociaal domein. Sindsdien is jaar op jaar geconcludeerd dat de netto-lasten voor het sociaal domein zijn gestegen: van een omvang van €18 miljard in 2015 naar €22,7 miljard in 2019. Een stijging van ruim 25%. Dat blijkt uit het rapport van onderzoeks- en adviesbureau BDO 'De groeiende druk van het sociaal domein: een onderzoek naar de jaarrekeningen van Nederlandse gemeenten'.

De beschikbare budgetten stijgen niet in dezelfde verhouding mee. Hieruit wordt duidelijk dat de ontwikkelingen in het sociaal domein de financiële positie van gemeenten steeds verder onder druk zetten.

Jeugdzorg

Jongen en meisje - jeugdzorg

Uit onderzoek van AEF blijkt dat gemeenten in 2019 zo’n € 1,7 miljard meer uitgaven aan jeugdzorg dan dat ze binnenkregen. Het enorme verschil tussen inkomsten en uitgaven is niet meer houdbaar.

Naast extra budget, moeten er ook nieuwe maatregelen komen om de kosten van de jeugdzorg beter te kunnen beheersen. Vanwege het enorme tekort zijn we nu al met het rijk in gesprek over mogelijke scenario’s van middelen en maatregelen.

Aanzuigende werking van het abonnementstarief

Jarenlang daalde de vraag naar hulp in het huishouden. Maar na de invoering van het abonnementstarief WMO op 1 januari 2020 kwam daar verandering in. Gemeenten merkten een sterke groei van aanvragen en die kwamen vooral van mensen met een hoog inkomen. Volgens een monitorrapportage was de vraag van mensen uit de laagste inkomensgroep ongeveer 0% terwijl dit bij de hoogste inkomensgroepen opliep tot bijna 80%.

Het abonnementstarief is daarmee, zoals wij al vreesden, een ‘schoonmaaksubsidie’ voor de rijken geworden. De kosten hiervoor zijn hoger dan wat gemeenten binnenkrijgen. Toch weigert het kabinet gemeenten volledig te compenseren voor de extra kosten. 

De VNG gaat het nieuwe kabinet overtuigen om het abonnementstarief in zijn huidige vorm zo snel mogelijk af te schaffen. In overleg met gemeenten werken we een alternatieve regeling uit. Deze regeling houdt zowel rekening met het inkomen/vermogen van de cliënt, als de transparantie en uitvoerbaarheid van het beleid.

Wethouder Sven de Langen (Rotterdam), voorzitter van de VNG-commissie Zorg, Jeugd en Onderwijs, geeft zijn reactie op de beslissing van het kabinet en vertelt meer over de aanzuigende werking van het abonnementstarief. 

Opschalingskorting

Het kabinet besloot eind augustus 2020 om de oploop in de opschalingskorting voor gemeenten in 2020 en 2021 voorlopig te schrappen. Dit leidt tot een verhoging van de algemene uitkering van het gemeentefonds van € 70 miljoen in 2020 en € 160 miljoen in 2021. Dit is een positieve, maar slechts eerste stap. Wij willen dat de opschalingskorting helemaal verdwijnt.

Wat is de opschalingskorting en waarom willen we er van af? Lees het in dit artikel of beluister onze podcast

Gemeentefonds

vijftig euro in stukjes

Gemeenten ontvangen geld van de rijksoverheid uit het gemeentefonds. Hiermee betalen zij een deel van hun uitgaven. Momenteel wordt onderzocht hoe het gemeentefonds opnieuw kan worden verdeeld. De invoering van de nieuwe verdeling van het gemeentefonds is opgeschoven naar 1 januari 2023. Toch maken gemeenten zich nu al zorgen over de gevolgen hiervan. Als de omvang van het fonds niet groter wordt, dreigt het een herverdeling van grote tekorten te worden. Het uitgangspunt van gemeenten is helder: 'de koek moet groter'.

Verder willen we een eerlijke en voorspelbare normeringssystematiek op basis van een brede koppeling aan de rijksuitgaven. Juist een koppeling aan het totaal van de uitgavenkaders waarop het rijk zelf stuurt, versterkt het vertrouwen van gemeenten in de normering en daarmee in de bestuurlijke en financiële verhouding met het rijk.

Gemeenten aan het woord

Hoe staan gemeenten er financieel nu voor? Wat betekent dat concreet voor gemeenten waar bezuinigingsgesprekken met inwoners aan de orde van de dag zijn? We spreken wethouders financiën Anita Vlam (gemeente Woudenberg) en Mirjam Pauwels Paauw (gemeente Assen) hierover.