Chris Wallis (Divosa)

Schulden zijn een enorm probleem in Nederland. Een op de vijf mensen heeft risicovolle schulden, bijna 200 duizend mensen hebben zeer problematische schulden. Er zijn bijna 400 duizend kinderen die opgroeien in armoede.

Een paar dingen vallen op:

  • De overheid is de grootste schuldeiser (terugvorderen toeslagen, boetes enz.)
  • De commercie (internetmarketing, big data) wordt steeds gewiekster, het koopgemak neemt toe, mensen staan bloot aan steeds meer verleidingen
  • Het systeem van regelingen (toeslagen, eigen bijdragen enz.) wordt complexer naarmate je inkomen lager wordt
  • De arbeidsmarkt is flexibel en onzeker, vooral aan de onderkant van de markt

‘Door schulden verlies je het vermogen om strategisch na te denken over de toekomst’

Gemeenten zijn sinds 2012 wettelijk verplicht (Wet gemeentelijke schuldhulpverlening) mensen met schulden te helpen. Dat kan met afspraken en minnelijke trajecten en uiteindelijk via de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP).

Chris laat een fragment zien uit de documentaireserie Schuldig. Het gaat over een vrouw die sinds haar scheiding in de jaren ’90 een oude schuld met meesleept. De rechter beslist dat ze in de WSNP mag, na meer dan twintig jaar krijgt ze zicht op een schuldenvrije oude dag. ‘Dat beeld raakt me enorm,’ zegt Chris. Zijn organisatie Divosa zet zich ervoor in dat vanuit de andere domeinen verbinding wordt gemaakt met de schulddienstverlening. Te vaak zitten mensen gevangen in systemen van de overheid die elkaar tegenwerken.

Te vaak zitten mensen gevangen in systemen van de overheid die elkaar tegenwerken

Voor ambtenaren en hulpverleners is recente kennis uit de hersenwetenschap van belang. Schaarste en armoede, veroorzaken dat mensen psychisch sterk achteruitgaan. De focus op schaarste veroorzaakt dat mensen enkel nog de korte termijn zien. Ze verliezen hun probleemoplossend vermogen. Het IQ van mensen met schulden zakt meetbaar een aantal punten. ‘Zelfredzaamheid heeft zijn grenzen’, zegt Chris. Voor hulpverleners en ambtenaren betekent dit dat het raadzaam is bij klanten stress te vermijden net als een te grote cognitieve belasting. Compassie en solidariteit geven beter resultaat dan sancties en streng optreden.

Het programma Schouders eronder verzamelt en deelt kennis over het verbeteren van schulddienstverlening. Het is een gezamenlijk programma van Divosa, de Landelijke Cliëntenraad (LCR), de NVVK, Sociaal Werk Nederland en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Het programma wordt gefinancierd door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.