VNG Magazine nummer 2, 8 februari 2019
 
Auteur: Paul van der Zwan
 
Wat zijn de gevolgen van de brexit voor gemeenten? De Brexit Impact Scan voor decentrale overheden van Kenniscentrum Europa decentraal en het ministerie van BZK laat het zien.

Wethouder Rob Jonkman van Opsterland wil duidelijkheid: wordt het een harde of een zachte brexit?

Deal or no deal, oftewel: terugtrekkingsovereenkomst of niet? Het is een vraag die niet alleen het Verenigd Koninkrijk (VK) in zijn greep houdt, ook EUlanden wachten in spanning af. Om te beginnen op het besluit van het Britse parlement over het meest recente voorstel van premier May voor een brexituittredingsovereenkomst. Intussen tikt de klok door. Voor we het weten is het 29 maart, de dag dat het VK naar verwachting de EU verlaat. In geval van een deal geldt een transitieperiode tot 2021, maar bij een no deal is het VK na 29 maart een zogeheten ‘derde land’. Met alle gevolgen van dien. Ook voor gemeenten. Hoe de Britten de EU ook verlaten, gemeenten gaan de consequenties merken. Toch zijn lang niet alle gemeenten zich daarvan bewust, merkt wethouder Rob Jonkman (Opsterland) bij zijn collega’s in het land. ‘Dat geldt uiteraard niet voor gemeenten met bijvoorbeeld visserijbedrijven of voor een havenstad zoals Rotterdam; de gevolgen van de brexit zijn daar veel evidenter. In die gemeenten speelt de brexit daarom al veel meer.’

Terughoudend

Maar in zijn eigen gemeente Opsterland lijkt de mogelijke impact van de brexit nog niet heel veel aandacht te krijgen. ‘Als gemeente waren we tot nu toe terughoudend. Ook voor ons is het immers afwachten met wat voor overeenkomst het Verenigd Koninkrijk de EU verlaat. Wij wilden bijvoorbeeld bedrijven niet op voorhand onnodig ongerust maken.’ En onder inwoners bespeurde Jonkman eveneens weinig urgentie: ‘Wij liggen niet aan de grens, mensen lijken zich niet meteen voor te kunnen stellen dat de brexit impact op hen kan hebben.’ Maar gemeenten hebben wel de taak om inwoners en bedrijven te informeren over de brexit. Dat kan niet zonder goed inzicht in de gevolgen. Net als veel andere lokaal bestuurders had Jonkman, lid van de VNG-commissie Europa en Internationaal, al langere tijd behoefte aan een instrument dat inzicht biedt in de gevolgen van de brexit voor hun gemeente. De Brexit Impact Scan voor decentrale overheden kwam als geroepen. Deze belicht vier thema’s waar het uittreden van het VK uit de EU decentrale overheden kan raken: interne bedrijfsvoering, burgerzaken, regionale en lokale economie en internationale samenwerking. Deze thema’s kennen weer onderverdelingen. Per onderdeel kun je invullen hoe de gemeente ervoor staat, op grond daarvan biedt de scan adviezen.

Doorlopend proces

Opsterland heeft de scan inmiddels gedaan. Voor de gemeente zijn de gevolgen voor haar interne bedrijfsvoering het grootst. ‘We zijn op dit gebied ook nog niet klaar; het is een doorlopend proces. We moeten bijvoorbeeld nog bezien of er bij aanbestedingen die we hebben of die gaan lopen, bedrijven uit het VK meedoen. We hebben onder meer al wel helder dat we geen digitale diensten hebben die actief zijn in het Verenigd Koninkrijk.’  Volgens de scan telt Opsterland zestien inwoners die afkomstig zijn uit het VK.  ‘Onze afdeling Publiekszaken en de mensen aan de balie moeten op de hoogte zijn van de consequenties ervan. Zij behoren er bijvoorbeeld voor te zorgen dat deze mensen geen stempas voor de komende Europese verkiezingen op de deurmat krijgen.’
 
Gemeenten moeten volgens Jonkman eveneens inspelen op ontwikkelingen in hun buurgemeenten. Hij wijst erop dat Philips een fabriek in Engeland gaat sluiten; een deel van de werknemers verkast mogelijk naar de vestiging in Smallingerland. ‘Een aantal van hen komt wellicht in Opsterland wonen, daar moet je je bewust van zijn. De scan heeft ons daarbij geholpen.’ Het instrument wees Opsterland er eveneens op welke gevolgen de brexit kan hebben voor het toerisme. ‘We hebben hier ongeveer 200.000 overnachtingen per jaar, ook van Britten. Ik verwacht niet dat zij helemaal niet meer zullen komen, maar hun aantal kan afnemen. Wat betekent dat bijvoorbeeld voor je ondernemers en voor de inkomsten uit toeristenbelasting?’ Jonkman vond het zeer nuttig om de scan te doen. ‘Het blijft natuurlijk lastig dat we nog niet weten of het een harde of een zachte brexit wordt. Maar het is goed om in deze fase van beide uit te gaan, met de Brexit Impact Scan kan dat.’ Dat de scan de mogelijkheid biedt om door te klikken naar andere relevante sites verhoogt zijn waarde nog eens.  De wethouder ziet naast de scan ook de toegevoegde waarde van het Brexitloket, waar decentrale overheden terechtkunnen voor nieuws over de brexit, uitgewerkte vragen uit de praktijk en algemene vragen en antwoorden. Maar de scan in huidige vorm beveelt Jonkman lokaal bestuurders eveneens warm aan. Zijn gouden tip: ‘Doe de scan vaker, want de informatie wordt regelmatig geactualiseerd.’

Snel risico’s op tafel

Ook de VNG heeft de Brexit Impact Scan gedaan voor haar interne organisatie. ‘Het heeft ons inzicht gegeven dat we weinig risico lopen, en dat weten we alleen dankzij de scan’, aldus hoofd bedrijfsvoering van de VNG Eelke Visscher in een vlog. Zijn advies aan gemeenten: ‘Echt even doen, het  kost weinig tijd en het helpt je direct om de risico’s op tafel te leggen.’

 Doe de Brexit Impact Scan: brexitimpactscan.europadecentraal.nl