VNG Magazine nummer 20, 20 december 2019

Auteur: Leo Mudde | Beeld: Ruben Schipper

Waarom de koning Raalte had uitgekozen voor een werkbezoek? Het is een beetje gissen, maar de burgemeester vermoedt dat het koninklijk huis wel doorhad dat Raalte ‘goed bezig’ is. En dat hij zelf diplomaat is geweest en misschien subtiel zijn oude netwerk heeft ingezet? Burgemeester Martijn Dadema zegt het niet hardop, maar het zou zomaar kunnen. Bovendien was hij twee jaar geleden nog genomineerd voor de titel Beste Bestuurder, dat is ook niet onopgemerkt gebleven.

De koning op bezoek in Raalte

Dadema is er best trots op dat koning Willem-Alexander van alle 355 gemeenten juist die van hem uitkoos voor een werkbezoek. Een uniek bezoek, want niet eerder nam de koning een kijkje in de keuken van de gemeentelijke praktijk of sprak hij met een gemeenteraad over het raadswerk. Volgens de burgemeester was de koninklijke entourage al een tijdje op zoek naar een moment om te kijken hoe gemeenten aan de slag zijn met al die decentralisaties en het toenemend aantal taken. En Raalte, met ongeveer 38.000 inwoners, heeft een mooie schaalgrootte. Niet zo klein dat het zijn taken niet naar behoren kan uitvoeren, maar ook weer niet zo groot dat het rechtstreekse contact met de inwoners verloren gaat.

Luistervinken
Twee jaar geleden viel Raalte al op door de manier waarop het aan slag is gegaan met de Omgevingswet. De gemeente greep toen nét naast de Aandeslag-Trofee, maar kreeg veel lof voor de manier waarop ze mensen betrekt bij de totstandkoming van de omgevingsvisie. Daarvoor werkt Raalte bijvoorbeeld met ‘luistervinken’, ambtenaren en inwoners, die op strategische plekken – supermarkt, cafetaria, voetbalveld – de mening van de inwoners peilen, en daar vervolgens ook serieus mee aan de slag gaan.

De inwonerparticipatie was de rode draad in het bezoek van de koning. Met een gelikt programma werd hij door de praktijk van de gemeente geloodst. Het had iets weg van Koningsdag, zoals de koning door het gemeentehuis langs verschillende presentaties wandelde waar ambtenaren klaarstonden om hem over hun werkwijze te vertellen. Op de eerste stop ging het gesprek over de Omgevingswet, de tweede over de energietransitie en bij de laatste stop sprak de koning met de medewerkers over de transformatie in het sociaal domein.

Chagrijn
Wat Raalte zoal merkt van de stikstof- en PFAS-problematiek, wilde de koning weten. Voor het maken van de omgevingsvisie maakt dat geen verschil, maar dat het voor ‘wat chagrijn’ zorgt in de organisatie, dát kon Dadema hem wel vertellen. En die energietransitie dan, kijkt de gemeente dan naar de héle gemeente of maakt ze een plan per kern? Met die vraag raakte de koning een gevoelig punt. ‘Dat is een van onze uitdagingen’, kreeg hij te horen. ‘We zijn hierover met de regio in gesprek om een regionale energiestrategie te ontwikkelen.’
Zo passeerden belangrijke gemeentelijke thema’s de revue. Vóór zijn wandeling door het gemeentehuis had de koning al gesproken met het college en vertegenwoordigers van bewonersorganisaties. Renate Grefelman van Plaatselijk Belang Luttenberg vertelde over de woningbouw in haar dorp: ‘We hebben het, samen met de gemeente, voor elkaar gekregen om extra woningen te bouwen. Hoe zei u dat zelf ook al weer? Oh ja, de participatiesamenleving.’ Die bestaat in Raalte dus echt, wilde ze maar zeggen.

Kritische vragen
Willem-Alexander sloot zijn bezoek af met een ontmoeting met de fractievoorzitters. Daarbij ging hij kritische vragen niet uit de weg. Hoe zit dat met de democratische legitimatie in samenwerkingsverbanden, en met de werkdruk, lukt het wel om goede kandidaten te vinden voor het raadswerk, en hoe voorkomt u dat er alleen ambtenaren of gepensioneerden op uw lijst staan? De koning wilde het allemaal weten.
‘Een leuk en nuttig gesprek’, zegt VVD-raadslid Alexander Kreule achteraf. ‘Er zijn veel thema’s besproken, maar een halfuur is te kort om erg de diepte in te gaan. Bijvoorbeeld het punt of het raadslidmaatschap wel te combineren is met een gezin en een fulltimebaan, is wat mij betreft een aandachtspunt.’
Bert Terlouw (D66) vond de koning ‘zeer goed voorbereid’. ‘Het viel me op dat hij oog had voor de soms lastige positie van raadsleden als het gaat om de balans tussen privé, werk en raadslidmaatschap.’
Van GroenLinkser Ralph Mulders had het gesprek wel langer mogen duren. ‘Veel politieke onderwerpen bleven buiten beeld. Neem de biodiversiteit: die grijpt in op de kwaliteit van leven en ons welzijn, maar daarvoor is in het gemeentebudget nauwelijks ruimte.’ En het was Jan Schokker (GemeenteBelangen Raalte) opgevallen dat de koning goed had doorgevraagd over de extra taken van gemeenten en het contact met de inwoners. ‘We besteden meer tijd aan de voorkant van processen, daardoor ontstaat er meer draagvlak en betrokkenheid.’
Of het bezoek van koning ook helpt om de zorgen van raadsleden bij het kabinet op de agenda te krijgen? Mwah… ‘Er is niets voorbijgekomen wat in de Tweede Kamer niet ook al bekend is’, denkt Kreule. Mulders vindt het  ‘te ambitieus’ om te verwachten dat de Raalter casus invloed op Den Haag heeft. ‘Maar we hebben wel kunnen laten zien dat we trots zijn op wat we doen. Er stond hier een grote groep mensen in de hal de boodschap “dat doen we toch maar mooi allemaal met elkaar” uit te stralen.’